https://thuviensach.vn

Mục lục
Chương 1
Chương 2
Chương 3
Chương 4
Chương 5
Chương 6
Chương 7
Chương 8
Chương 9
Chương 10
Chương 11
Chương 12
Chương 13
Chương 14

https://thuviensach.vn

NẶNG GÁNH CANG THƯỜNG
Hồ Biểu Chánh
www.dtv-ebook.com
Chương 1
Vua Thánh Tôn lâm triều phong Tướng quốc
Ông Lê Nhiệm đón cửa đánh thông gia
Trung Hoa có sử rồi còn có truyện nữa, Việt Nam cũng có sử, há lại
không có truyện hay sao? Ấy vậy viết một bộ truyện An Nam ví dầu không
giúp vui cho độc giả được đi nữa, thì cũng biên chép được một đoạn sự tích
của nước mình, làm như thế tưởng có lẽ không phải là một việc vô ích.
Bộ truyện nầy thuộc về nhà Lê, nhằm triều vua Thánh Tôn,
trong khoảng hai ba năm trước khi vua thăng hà. Vua Thánh Tôn là con thứ
của Thái Tôn. Ngài tên là Tư Thành. Ngài có hai người anh: một Nghi Dân,
hai Bang Cơ. Vì bà Hoàng hậu là mẹ của Nghi Dân bị tội nên vua Thái Tôn
lập Bang Cơ lên làm Thái tử rồi phong Nghi Dân làm Lạng Sơn Vương, và
Tư Thành làm Bình Nguyên Vương. Khi vua Thái Tôn băng, triều đình tôn
Thái tử Bang Cơ lên nối ngôi đặng 17 năm, rồi bị anh là Lạng Sơn Vương
giết mà giành ngôi. Ðến năm Canh Thìn (1460) các quan đại thần thấy
Lạng Sơn Vương tàn bạo, mới hiệp nhau mà giết đi, rồi tôn Bình Nguyên
Vương, tức là vua Thánh Tôn.
Vua Thánh Tôn là một đứng hiền lương minh triết. Khi ngài mới lên
ngôi, thì ngài đặt niên hiệu là Quan Thuận. Ðến năm Canh Dần (1470) ngài
mới đổi niên hiệu lại là Hồng Ðức. Ngài làm vua trong 36 năm đầu, thì ngài
hằng lo kế chí vua Thái Tổ, vua Thái Tôn và vua Nhơn Tôn mà giữ gìn
biên giới, khai hóa thần dân, bởi vậy ngoài ải thì lân quốc kỉnh đức kiêng

https://thuviensach.vn

oai, trong nước thì sĩ thứ an cư lạc nghiệp. Nước Việt Nam hồi đời ấy cũng
đáng gọi là đời thạnh trị.
Năm Hồng Ðức thứ 26 (1495), mùa xuân, vua Thánh Tôn lâm triều,
cho bá quan văn võ vào chầu. Những đại thần bên văn cân đai rỡ rỡ thì có:
Lễ bộ Thượng thơ, Thân Nhơn Trung tự Thanh Tuyền.
Lại bộ Thượng thơ, Ðỗ Nhuận.
Hình bộ Thượng thơ, Trịnh Công Lộ.
Hộ bộ Thượng thơ, Lê Nhơn Hiệu.
Còn bên võ oai phương lẫm lẫm thì có:
Thái úy, Lê Niệm tự Nhị Lôi.
Binh bộ Thượng thơ, Lê Thọ Vực.
Công bộ Thượng thơ, Lê Ðình Ngạn.
Tướng quân, Lê Lộng.
Vua định lập Hoàng tử Tăng lên làm Thái tử và định gia phong Lễ bộ
Thượng thơ Thân Nhơn Trung lên chức Tả Tướng quốc [1], lãnh dạy Thái
tử học văn chương lễ phép. Bá quan thảy đều khấu đầu khâm phục vương
mạng, duy có một mình Thái úy Lê Niệm nghe lịnh Phán tuy không dám
cãi, song trợn mắt dửng râu, xem sắc diện dường như không vừa ý.
--------[1] tể tướng, thủ tướng.
Vả quan Thái úy Lê Niệm là Phò mã, chồng của Công chúa Ngọc Hoa
tức là em rể của vua Thánh Tôn. Bà Công chúa Ngọc Hoa mất hồi năm
https://thuviensach.vn

Hồng Ðức thứ 20, có để lại cho ngài một người con gái tên là Lệ Bích, năm
nầy đã được 16 tưổi. Nàng Lệ Bích là một gái dung nhan tuyệt thế, cốt cách
phi phàm, mà lại thêm văn võ gồm tài, tánh tình khả ái. Năm trước Công tử
Thanh Tòng là con của quan Lễ bộ Thượng thơ Thân Nhơn Trung, đi chơi
gặp nàng trên đền bà Trung Nữ Vương, rồi lại được thấy 8 câu thi nàng đề
trên vách, thì mộ tài gái sắc nên về nhà xin với cha mẹ nói mà cưới nàng
cho chàng. Quan Thái úy nghe Thanh Tòng nức tiếng thần đồng, văn tao võ
cứng, ông rất ưng lòng, nên ông hứa lời chịu gả, hai bên đã có trao của tin
cho nhau rồi, nhưng còn đợi ít năm cho đôi trẻ lớn khôn rồi sẽ cho làm lễ
cưới. Ấy vậy quan Thái úy Lê Niệm với quan Lễ bộ Thượng thơ Thân
Nhơn Trung đã là bạn đồng liêu, mà trong lại có tư thông gia nữa.
Khi vua phán giữa triều, định lập Hoàng tử Trung làm Thái tử và định
phong Thân Nhơn Trung làm Tả Tướng quốc, bá quan dòm thấy Lê Niệm
khí sắc bất bình, nhưng không ai hiểu ông bất bình về sự lập Thái tử hay là
bất bình về sự phong Tướng quốc.
Chừng bãi chầu, vua phản giá hồi cung, Hình bộ Thượng thơ Trịnh
Công Lộ bước ra nói nhỏ với Lê Niệm ít tiếng rồi hai người dắt nhau đi ra
trước. Bá quan lần lượt kẻ trước người sau, tiếp nhau mà đi theo. Quan Lại
bộ Thượng thơ Ðỗ Nhuận, vốn là bạn tao đàn của ông Thân Nhơn Trung,
thấy ông Thân Nhơn Trung được gia phong quyền tước thì mừng rỡ trong
lòng nên đón ông mà cung hạ. Bá quan văn võ thấy vậy mới bắt chước áp
lại kẻ xưng tụng tài đức, người mừng được cao thăng. Ông Thân Nhơn
Trung dùng lời khiêm nhượng mà tạ ơn mỗi người rồi ông kề vai với ông
Ðỗ Nhuận huỡn bước lui ra, và đi và đàm đạo. Ra tới ngọ môn, thì thấy
quan Thái úy Lê Niệm, tay chống nạnh, tay vuốt râu, đương đứng chần
ngần giữa cửa, lại có quan Hình bộ Thượng thơ Trịnh Công Lộ đứng gần
đó nữa.
Ông Thân Nhơn Trung lật đật chào ông Lê Niệm. Ông Lê Niệm đã
không đáp lễ, mà lại còn hỏi xộn xàng rằng: ''Quan Tả Tướng quốc, tôi hỏi

https://thuviensach.vn

ông vậy chớ ông có công cán gì mà ông được thăng trật phẩm ông nói cho
tôi nghe thử?'' Ông Thân Nhơn Trung đứng chưng hửng.
Ông Trịnh Công Lộ nheo mắt mà ngó, chằn miệng mà cười lại đứng
lóng tai mà nghe. Ông Thân Nhơn Trung nghe lời ông Lê Niệm hỏi và thấy
sắc ông Lê Niệm giận thì biết ông bất bình về sự vua phong mình chức
Tướng quốc nhưng vì ông nghĩ nghĩa đồng liêu, ông vị tình thông gia, ông
không muốn tranh hơn thưa, nên ông trả lời nhỏ nhẹ rằng:
- Tôi đâu dám khoe công cán với ông. Tôi vẫn biết tôi bất tài, còn
chức Tướng quốc là một chức trọng yếu của triều đình. Ngặt vì lịnh Bệ hạ
đã phán, tôi không dám từ thối, nên tôi phải lãnh đó mà thôi chớ.
- Ông là bọn rung đùi ngâm thi, gãi vế vịnh phú, hễ nghe có giặc thì
xui râu rút cổ; ông tài năng gì mà làm Tướng quốc? Ông phải vào tâu với
lịnh Bệ hạ mà nhường chức Tả Tướng quốc lại cho tôi. Ông phải đi bây
giờ, nếu ông không nghe lời tôi thì tôi nguyện không cho ông ra khỏi ngọ
môn.
Ông Thân Nhơn Trung, tuy ôn hòa nho nhã nhưng mà ông nghe mấy
lời lỗ mãng như vậy ông cũng tức giận, nên ông hỏi rằng:
- Ví như tôi không nhường chức cho ông rồi ông giết tôi hay sao? Tôi
khuyên ông đừng có nóng nảy. Ông là một vị đại thần, ông chẳng nên nói
những lời phi lễ phi nghĩa như vậy, các quan hạ ty người ta dòm thấy người
ta cười. Tôi với ông là thông gia, tôi được gia quan tấn tước, lẽ thì ông
mừng giùm cho tôi mới phải, chớ sao ông lại trở lòng ganh ghét. Tôi cũng
vậy mà ông cũng vậy, làm chức nào cũng phải tận tâm báo quốc, nỗ lực cần
vương chớ phải Tướng quốc mới sang, còn làm chức khác thì hèn hay sao?
Vậy thì ông với tôi phải hiệp nhau, kẻ đem văn tài, người lấy võ lực mà
khuôn phò xã tắc, bồi đấp giang san, làm làm sao cho Hoàng triều bền vững
muôn năm, làm sao cho Nam Việt nổi danh bốn biển mới là quí, chớ tranh
công tranh chức với nhau mà hay gì.

https://thuviensach.vn

- Tình thông gia là tình riêng, còn quyền tước của triều đình là việc
chung. Ông đã già cả mà lại không tài cán gì; nếu tôi để cho ông làm
Tướng quốc thì cơ nghiệp nhà Lê chắc là phải suy bại. Ông phải giao chức
đó lại cho tôi mới được. Ông chịu giao hay không thì ông nói phứt đi?
- Chức Tướng quốc là chức của Bệ hạ phong, tôi làm sao mà giao cho
ông được. Ông có muốn thì ông vào cung mà tâu với Bệ hạ; chừng nào có
lịnh Bệ hạ dạy thì tôi nhường lại cho ông.
- Lão già hủ nho nầy thiệt thách ta hay sao?
- Không phải là thách.
- Ta nói cho ngươi biết, nếu ngươi thách ta thì ta cho ngươi một cây
giản nầy ngươi tán mạng đa.
- Ông có giỏi thì ông giết tôi đi rồi ông làm Tướng quốc.
Ông Lê Niệm là quan võ quen tánh cang cường, ông nghe mấy lời xốc
ý ông dằn không được, nên ông nhảy tới đá một đá, ông Thân Nhơn Trung
té lăn cù. Ông Ðỗ Nhuận lật đật nhảy vô can, ông ôm ông Lê Niệm và ông
kêu ông Trịnh Công Lộ mà cậy đỡ ông Thân Nhơn Trung dậy. Ông kéo riết
ông Lê Niệm ra, ông an ủi rồi dắt ông Lê Niệm về dinh. Còn ông Trịnh
Công Lộ đỡ ông Thân Nhơn Trung đứng dậy, thì thấy ông Thân
Nhơn Trung gãy hết một cái răng. Ông Thân Nhơn Trung đã bị nhục mạ rồi
còn bị đánh đập nữa, bởi vậy ông lấy làm tức giận, ông muốn trở vào chánh
điện rồi xin phép nhập cung mà tâu với vua. Ông Trịnh Công Lộ can rằng:
''Việc quần thần gây gổ với nhau, ông chẳng nên vào cung mà làm cho Bệ
hạ kinh khủng. Việc đâu còn đó, để bữa đại triều rồi ông sẽ tâu, nghĩ chẳng
muộn gì. Có tôi với quan Thượng Bộ Lại làm chứng cho, không sao đâu mà
sợ. Thôi để tôi đưa ông về dinh mà nghỉ''.
Ông Thân Nhơn Trung nghe lời can hữu lý, nên ông lần bước trở về
dinh. ông Trịnh Công Lộ đi theo, và đi và nói rằng:
https://thuviensach.vn

- Quan Thái úy ổng ỷ là em rể của Bệ hạ rồi ổng ngang quá! Ông đừng
nhịn. Chuyến nầy ông phải ăn thua với ổng một lần cho ổng tởn.
- Tôi nhịn đã hết sức rồi, có thế nào mà nhịn nữa được.
- Ổng thiệt là lỗ mãng. Ông nói phải hết sức mà ổng không biết nghe,
ỷ võ nghệ cao cường rồi nhảy đánh đại người ta. May là có tôi với quan
Thượng Bộ Lại can kịp, chớ không thì ổng đánh chết ông còn gì.
- Tức tôi lắm! Ổng không nghĩ tới tôi, ổng muốn làm nhục tôi trước
mặt bá quan, việc nầy tôi phải báo thù mới được. Tôi với ổng phải một chết
một sống tôi mới nghe.
Ông nghĩ như vậy phải lắm chớ. Ông bị nhục mà ông không rửa, thì
quần thần ai còn coi ông ra gì, ông làm Tướng quốc ông nói ai nghe.
Ông Trịnh Công Lộ đưa ông Thân Nhơn Trung tới cửa dinh, rồi từ mà
về, và đi và chúm chúm cười một mình. Ông Ðỗ Nhuận đưa ông Lê Niệm
về dinh rồi ông lật đật sang qua Lễ Bộ mà thăm ông Thân Nhơn Trung.
Ông kiếm lời khuyên giải ông nọ, xin để thủng thẳng mà tâu với vua chớ
đừng nóng nảy. ông Thân Nhơn Trung bị nhục rồi bị ông Trịnh Công Lộ
đốc vô nữa, nên lửa giận phừng phừng trong lòng, ông cứ nói việc báo thù
hoài. Ông Ðỗ Nhuận liệu thế khuyên không được, ông bèn từ mà về, thầm
tính để bữa sau ông nọ bớt giận rồi sẽ trở qua mà can gián nữa.

https://thuviensach.vn

NẶNG GÁNH CANG THƯỜNG
Hồ Biểu Chánh
www.dtv-ebook.com
Chương 2
Bị nhục, cha mong báo oán
Nặng tình, con ngại tranh hùng.
Ông Thân Nhơn Trung giải y cân rồi vào thơ phòng đóng cửa lại, dặn
quân hầu hễ có khách nào đến thì cứ thưa rằng ông đi khỏi. Ông lục đục
trong thơ phòng cho đến chiều mà cũng không chịu ra ăn cơm.
Thân phu nhơn không hay việc chi hết, tưởng ông có bịnh nên mở cửa
vào thăm. Bà thấy ông đương ngồi chống tay trên ghế châu mày ủ mặt, thì
bà hỏi ông có việc chi mà buồn lo như vậy. Ông bèn thuật đầu đuôi mọi
việc lại cho bà nghe, sau rốt ông lại nói rằng: ''Tôi tiếc thằng Thanh Tòng
nó mắc đi du học, chớ nếu có nó ở nhà thì ai mà dám nhục tôi. Ðể nó về
đây rồi sẽ coi''.
Bà vừa nghe nói như vậy thì bà giựt mình nên bà hỏi rằng:
- Ông đợi thằng Thanh Tòng về mà chi? Quan Thái úy lỗ mãng đánh
ông, thì ông cứ vào tâu với Thánh thượng, xin Thánh thượng làm tội ổng.
Mình có chứng cớ ổng chối sao được.
- Tâu Thánh thượng mà làm gì? Ví dầu Thánh thượng có làm tội Lê
Niệm đi nữa, cái nhục của tôi lại rửa được hay sao? Huống chi người là em
rể của vua, người làm quan tới chức Thái úy, bất quá Thánh thượng quở
trách lôi thôi rồi can gián hai bên hòa với nhau, chớ không lẽ Thánh thượng
chém giết gì. Tâu với Thánh thượng thì tôi tâu, mà tôi cũng đợi thằng

https://thuviensach.vn

Thanh Tòng về đây tôi biểu nó đánh Lê Niệm mà trả thù cho được tôi mới
nghe.
- Ông không nên tính như vậy. Ðã biết Thanh Tòng với Lệ Bích chưa
phối hiệp với nhau, nhưng mà hai trẻ đã hứa hôn, ông đã cho phép con
mình kêu quan Thái úy bằng cha rồi, có lẽ nào bây giờ ông lại xúi nó đánh
lộn với cha vợ nó.
- É! Còn cha con gì nữa mà kể. Cha chả! Cha vợ lại bằng cha ruột hay
sao? Nếu thằng Thanh Tòng là con thảo, thì nó phải lo rửa nhục cho cha nó,
nó phải trọng cha nó hơn thiên hạ hết thảy.
Thân phu nhơn ngồi trầm ngâm một hồi rồi bà đáp rằng:
- Tôi biết con tôi lắm: thà là nó dứt tình phu thê, chớ nó không đành để
lỗi niềm phụ tử, thà là nó chết, chớ chẳng bao giờ nó chịu ai nhục tông môn
nó. Nếu chừng nó về đây mà ông biểu, thì chắc nó đi báo thù cho ông liền.
Cha chả! Mà con mình còn nhỏ dại quá, tôi sợ lắm ông!
- Bà sợ nỗi gì? Sợ nó đánh không lại lão Lê Niệm phải hôn? Hứ! Khéo
lo dữ! Như nó đánh không lại thì nó chết cho tròn danh tiết. Chớ sợ chết rồi
nhịn thua người ta, sống mà chịu nhục thì sống làm gì?
- Tôi nghe quan Thái úy võ nghệ cao cường lắm ông.
- Vậy chớ con mình nó dở lắm hay sao?
- Dầu nó có giỏi đi nữa, nó cũng là con nít nó sánh với quan Thái úy
sao được, mà ông muốn cho nó tranh đấu.
- Bà không hiểu, bà đừng có cãi...
Ông Thân Nhơn Trung nói chưa dứt lời, bỗng có một tên quân hầu
bước vào bẩm rằng Công tử Thanh Tòng du học đã về, nên xin vào bái kiến

https://thuviensach.vn

cha mẹ. Ông đổi buồn làm vui, hối quân ra đòi Công tử vào. Bà ngó ông và
nói rằng: ''Việc nhà để thủng thẳng rồi sẽ tính, xin ông đừng có vội lắm''.
Ông gặc đầu đáp rằng: ''Bà đừng lo. Ðể mặc tôi liệu lượng''.
Thanh Tòng bước vô, sau lưng lại có tên gia thần là Tô Hộ với hai
người lạ mặt, tướng mạo đường đường, oai phong lẫm lẫm, đi theo nữa.
Bốn người bái kiến ông bà. Ông Thân Nhơn Trung thấy hai người lạ, không
biết là ai, nên hỏi con. Thanh Tòng vòng tay thưa rằng: ''Thưa cha mẹ, hai
người nầy là anh em ruột với nhau, người lớn tên Ðinh Long, người nhỏ tên
Ðinh Hổ. Cha mẹ khuất sớm, anh em dắt nhau rảo bước giang hồ, tìm thầy
chọn bạn mà luyện tập nghiệp võ nghe văn, chờ cơ hội ra phò vua giúp
nước. Khi con vào tới Hoành Sơn con gặp anh em họ Ðinh, con thấy người
có khiếu anh hùng, có tài hào kiệt, con kết làm bằng hữu. Nay con trở về,
con dắt về bái kiến cha mẹ. Xin cha mẹ vui lòng cho anh em họ Ðinh ở
trong dinh với con, đặng ba anh em con ôn nhuần kinh sử, rèn tập kiếm
cung, chờ lịnh trên mở hội cầu hiền, con sẽ lập công danh mà đền nợ
nước''.
Ông Thân Nhơn Trung nghe nói như vậy thì ông lấy làm mừng. Ông
hỏi thăm căn nguyên quê quán, mới hay anh em họ Ðinh gốc ở Thuận Hóa;
Ðinh Long đã được 25 tuổi, còn Ðinh Hổ mới có 22 tuổi. Bà Thân phu
nhơn mừng con, nhưng bà sợ chồng tỏ việc thù oán cho con nghe, nên bà
lật đật hối con dắt anh em họ Ðinh ra nhà khách coi biểu gia đinh quét
phòng dọn chỗ cho anh em họ Ðinh nghỉ. Bà lại dặn dò Tô Hộ hãy coi cơn
nước mà đãi khách cho tử tế. Ðinh Long với Ðinh Hổ tạ ơn ông bà rồi theo
Thanh Tòng và Tô Hộ mà đi ra khách đường, Thanh Tòng thấy cha mẹ vui
lòng cho anh em họ Ðinh tá ngụ, thì chàng mừng rỡ, nên biểu gia đinh đứa
lo dọn phòng, đứa lo dọn cơm lăng xăng.
Ðến tối Thanh Tòng đương ngồi đàm luận với khách bỗng có một tên
gia đinh ra mời Công tử vào hậu đường cho ông dạy việc. Thanh Tòng lật
đật kiếu khách rồi theo tên gia đinh mà vào trong. Khi chàng bước vào thì

https://thuviensach.vn

thấy cha ngồi tại ghế giữa khí sắc nghiêm trang, còn mẹ ngồi bên tả nhìn
chàng trân trân, mà coi buồn bực lắm. Chàng khoanh tay đứng trước mặt
cha mà chờ lịnh.
Ông Thân Nhơn Trung ngó con hỏi rằng:
- Cha cho con đi du học gần một năm nay, con đi đâu tài học của con
bây giờ ra thể nào, đâu con thưa cho cha nghe thử coi.
- Thưa cha, con nhờ ơn cha mẹ rộng lượng cho phép con rảo khắp
giang hồ đặng tìm thầy kết bạn mà học thêm cho quảng kiến đa văn, trót
mấy tháng nay chẳng có giây phút nào mà con dám lãng chí xao lòng, ngày
con luyện võ, đêm con tập văn, con quyết khoa sẽ tới đây thế nào con cũng
đề danh bảng hổ. Con dạo non sông gần khắp hết, con kết bằng hữu cũng
nhiều. Vô tới Hoành Sơn may con lại gặp ông Trần Kim, ông dạy thao lược
binh thơ rành rẽ. Không lẽ con dám khoe với cha mẹ, chớ thiệt con tưởng
nghề văn nghiệp võ của con bây giờ từ trong triều ra khắp châu quận ít ai
mà hơn con nổi.
- Cha mẹ sanh có một mình con, mà con học được như vậy thì cha mẹ
mừng cho con đó. Nầy con, mà làm con người ở đời chẳng phải tập văn hay
luyện sức mạnh đó là đủ. Ðứng làm trai trong võ trụ con phải biết trung,
biết hiếu, biết lễ, biết nghĩa nữa mới được. Cha còn lo sợ điều đó lắm; nếu
con văn hay võ giỏi, mà con bất trung bất hiếu, thì cái tài của con đó cũng
không ích gì.
- Thưa cha, mấy lời cha nói đó con cảm phục lắm. Làm người mà
không biết trọng hiếu, trung nếu có tài cao sức mạnh, thì càng hại cho nước
nhà, càng nhục cho tổ tông chớ có ích gì. Tuy con còn nhỏ dại, song con
cũng hiểu trong sự học phải lấy hiếu, trung, nhơn, nghĩa làm gốc; con học
là học đặng phò vua giúp nước, học đặng trả ơn mẹ nghĩa cha, học đặng lấy
chút công danh mà làm cho hiển vinh tông tổ.

https://thuviensach.vn

- Con lập chí như vậy thì phải lắm. Ðạo làm trai phải phơi gan trải mật
mà phò vua giúp nước, phải khắc yết [1] ghi tâm mà trả thảo đền ơn. Mà
cha thấy thế thường người ta gọi rằng hiếu là do nuôi dưỡng cha mẹ, cung
kính cha mẹ, thương yêu cha mẹ, chẳng dám để cha mẹ phiền não, chẳng
dám làm cha mẹ mang nhục. Cha nghĩ cái hiếu như vậy đó chưa đủ đa con.
--------------[1] ước, thề ước
- Dạ, thưa cha, ơn sanh thành dưỡng dục minh mông như trời như
biển, chất ngất như núi như non, phận làm con phải lo đền đáp, làm được
điều nào thì mừng điều nấy, chớ có biết sao mà dám gọi là đủ được.
- Ờ con nói như vậy thì hiệp ý cha lắm. Nhưng mà để cha hỏi thử con
điều nấy: làm con muốn cho trọn thảo cùng cha mẹ thì chẳng nên làm điều
chi nhục nhã đến cha mẹ. Còn như cha mẹ làm điều chi mà bị sỉ nhục, thì
phận làm con phải liệu làm sao hử con?
- Thưa cha, sách thánh hiền dạy rằng: ví như cha mẹ làm điều chẳng
phải. mà bị sỉ nhục, thì đạo làm con phải theo mà can gián. Như can mà cha
mẹ không nghe thì phải khóc lóc theo mà can hoài chằng nên mỏi chí, can
cho đến chừng nào cha mẹ động lòng, tránh đường quấy trở vào nẻo phải,
chừng ấy mới thôi. Con là đứa có học, tự nhiên con phải noi theo đạo thánh
hiền, chớ có lẽ nào con dám để sai sót.
- Con nói đó là nói khi nào cha mẹ làm quấy nên bị nhục. Còn như cha
mẹ làm phải, mà đứa tiểu nhơn nó ghen hiền ghét ngõ [2], nó kiếm chuyện
mà làm nhục cha mẹ, dường ấy phận làm con phải liệu làm sao kia chớ.
-------------------------[2] khôn ngoan.

https://thuviensach.vn

Thân phu nhơn nghe chồng hỏi tới đó thì bà lo sợ, nên bà xăng văng
xéo véo ngồi không yên, bà đứng dậy mà thưa rằng: ''Thưa ông, con nó đi
đường xa mới về, nó mệt mỏi chưa nghỉ ngơi được, mà ông theo hỏi dần
lân hoài, nhọc trí nó tội nghiệp lắm ông''. Ông trợn mắt đáp rằng: ''Bà có
mệt thì vào trong mà nghỉ, để cho tôi nói chuyện với con, sao bà lại cản
tôi?'' Bà sợ nên bà lặng thinh ngồi xuống, không dám nói nữa.
Thanh Tòng bèn thưa với cha rằng:
- Thưa cha, ở đời nếu con làm xấu, thì tự nhiên mẹ cha cũng xấu; còn
cha mang nhơ thì con cái đều nhơ. Danh giá trong nhà là danh giá chung,
mỗi người đều phải lo giữ gìn cho toàn vẹn. Nếu người nào ghen hiền ghét
ngõ, họ làm nhục cha mà cha không thể trả thù được phận làm con thì con
phải thay thế cho cha mà lấy máu rửa hờn, dầu con có chết con cũng cam
lòng, chớ sống mà để nhục danh giá cha mẹ, thì sống làm sao được.
- Phải. Con nói phải lắm. Ðược như vậy mới phải trang hiếu tử, mới
đáng mặt anh hùng. Nếu cơn mà biết trọng danh giá thì cái nhục của cha
mới có thể rửa được.
Thanh Tòng nghe cha nói câu sau đó, thì chàng chưng hửng, đứng ngó
cha trân trân, ý muốn hỏi coi có việc chi mà cha nói như vậy. Ông Thân
Nhơn Trung ngồi nhắm con một hồi rồi ông mới nói rằng: Ớ nầy con, để
cha phân cho con rõ. Số là hồi sớm mơi nầy, có đại triều, lịnh Thánh
thượng xét cha công dày tuổi lớn, nên gia phong cha làm chức Tả Tướng
quốc, lại giao cho cha phải lãnh dạy dỗ Ðông cung Thái tử. Trong bạn đồng
liêu có người thấy cha được Thánh thượng yêu dùng thì sanh lòng ganh
ghét; lúc bãi chầu, đón cha tại ngọ môn mà sỉ nhục cha, rồi còn đánh cha
gãy hết một cái răng nữa...''.
Thanh Tòng vừa mới nghe cha nói bấy nhiêu đó thì lửa giận phừng
phừng, nên hét lớn lên rằng: ''Cha chả? Thằng nào mà to gan dữ vậy? Xin
cha nói tên nó cho con biết, con sẽ đi báo thù cho cha liền bây giờ đây''.

https://thuviensach.vn

Bà Thân phu nhơn ngồi biến sắc. Ông gặc đầu rồi chậm rãi đáp rằng:
- Nói tên người đó, không phải là khó chi lắm. Nhưng vì cha sợ e hễ
cha nói rồi, cái lòng báo oán, cái khí anh hùng của con nó giảm bớt đi
chăng, nên cha không muốn nói chớ.
- Thưa cha, cha phân như vậy thì tội nghiệp cho con lắm. Chữ phụ thù
bất cộng đái thiên, thà là con chết, chớ con nhịn người ta sao được mà cha
nghi ngại. Xin cha nói tên người đó cho con biết.
- Ờ nếu con muốn biết thì cha nói cho con biết. Người nhục cha hồi
sớm mơi đó là Thái úy Lê Niệm là cha vợ của con, chớ không phải ai đâu
lạ.
Thanh Tòng nghe rõ rồi thì chết điếng trong lòng nên rưng rưng nước
mắt mà nói rằng: ''Té ra cha vợ của con!... Cha vợ con đánh cha gãy
răng...''. Chàng sửng sốt một chút rồi chàng châu mày trợn mắt mà thưa
rằng: ''Thưa cha, xin cha hãy an nghỉ cho khỏe. Việc thù oán nầy để mặc
con liệu cho. Con nói thiệt, thà là con chết, chớ con không thể để cho cha
mang nhục được''.
Ông Thân Nhơn Trung nói rằng: ''Vì căn duyên của con nên hồi sớm
mơi cha nhịn nhục hết sức; mà quan Thái úy người không nghĩ, đã mắng
cha rồi còn đánh cha nữa. Vậy con hãy liệu đánh [3]  lấy; bên thì hiếu, bên
thì tình, con phải cân phân cho kỹ''.
--------------[3] định
Thanh Tòng đáp rằng: ''Xin cha an nghỉ, cha để mặc con lo cho''. Ông
bèn đứng dậy đi vào phòng mà nằm. Bà thấy Thanh Tòng đứng trơ trơ, bà
mới bước lại vỗ vai con mà nói rằng:

https://thuviensach.vn

- Nầy con, việc nầy phải đề thủng thẳng mà tính, con đừng có hốt tốc,
nghe hôn con. Cha con giận, ổng nói như vậy, chớ con cũng phải nhớ quan
Thái úy là cha vợ của con, đa nghé.
- Thưa mẹ, xin mẹ an lòng, không có sao đâu mà sợ.
- Quan Thái úy không phải là người tầm thường; ổng có tánh nóng
nảy, chắc là có ai xúi ổng, hoặc là tại cha con nói xốc ý ổng sao đó, nên mới
sanh sự như vậy. Từ hồi trưa cho đến bây giờ mẹ cứ khuyên cha con hãy
dằn lòng đợi đến ngày đại triều làm sớ mà tâu với lịnh Thiên Tử. Vậy con
phải chậm chậm mà chờ lịnh Thiên Tử phân xử thì hay hơn.
- Mẹ dạy như vậy thì phải lắm. Ngặt vì dầu Thánh thượng có làm tội
quan Thái úy, cái răng  của cha con cũng không thường được, sự nhục của
cha con, con cũng nhớ hoài.
- Phải, mẹ cũng biết thù cha là trọng, nhưng mà một câu nhịn bằng
chín câu lành, vậy con phải dằn lòng, chẳng nên hốt tốc rồi sau con tự hối.
Thôi, con mới về mệt mỏi, con ra trước mà nghỉ, để mai rồi mẹ sẽ nói nữa.
Thân phu nhơn đi vào phòng. Thanh Tòng đứng ngẩn ngơ một hồi rồi
chàng lần đi ra nhà ngoài.
Trong đêm ấy Thanh Tòng lấy cớ mệt mà khuyên anh em họ Ðinh
phải nghỉ, rồi chàng vào thơ phòng chấp tay sau đít đi qua đi lại mà suy
nghĩ hoài. Cha chả là khó liệu! Phận làm con thì phải báo thù cho cha. Cha
mình sanh mình ra, nuôi mình cho nên vai nên vóc, lại còn cho mình ăn học
cho thông nghề văn, giỏi nghiệp võ, dạy mình đêm ngày cho mình biết luân
lý cang thường. Nay cha mình bị người ta làm nhục, mà vì niên cao kỷ
trưởng lưng mỏi gối dùn, không có sức rửa hờn đặng. Mình là đạo làm con,
không lẽ mình điềm nhiên tọa thị; mình là đứng anh hùng, không lẽ mình
nhịn thua để đợi cha mình làm sớ mà kiện với Thánh Hoàng. Thế nào mình
cũng phải báo thù, trước trả thảo cho cha, sau giữ danh giá cho tông tổ.

https://thuviensach.vn

Làm như vậy mới đáng mặt trượng phu, làm như vậy mới trọn niềm hiếu
tử... Mà báo thù làm sao cho được! Người thù là cha vợ của mình. Nếu
mình vì thù cha, vì danh giá, mà đối địch cùng cha vợ mình, ví như mình
dở mình chết, thì là trọn thảo cùng cha, rạng danh nam tử, dầu có chết mình
cũng cam lòng. Còn như rủi mình thắng cha vợ mình, thì còn gì là nghĩa
châu trần, còn gì là niềm phu phụ. Thanh Tòng nghĩ tới đó chàng ứa nước
mắt. Một bên thì là hiếu, một bên thì là tình, tình đã thâm, mà hiếu cũng
trọng. Nếu được tình thì mất hiếu, nếu được hiếu thì mất tình. Biết làm sao
cho tình hiếu vẹn toàn, biết làm sao cho hai bên hòa thuận? Niềm chồng vợ
tuy chưa chung chăn gối, nhưng mà từ ngày đã hứa hôn rồi thì lòng dặn
lòng sanh tử giữ đồng. Duyên nợ gì mà chưa hiệp lại muốn tan, ai xui khiến
nỗi đất bằng sóng dậy.
Chàng tư lự suốt đêm, khi thì giận cái nhục của cha, quyết đi báo cừu,
không thèm kể ai hết; khi thì rầu nỗi tóc tơ bối rối, sợ lỡ tay rồi phải ăn năn,
bởi vậy chàng đi ra đi vô hoài, nằm ngồi không được.
Ðến sáng, yến sáng mặt trời dọi vào cửa sổ, tiếng chim quyên kêu inh
ỏi trên nhành. Thanh Tòng đứng chống tay dựa cửa mà ngó ra vườn, chàng
nghĩ rằng: phụ thù là chí trọng, danh dự là chí tôn, tại sao mà mình dụ dự.
Mình phải báo phụ thù mình phải báo danh dự chớ. Nàng Lệ Bích dung
nhan thiệt là đẹp, văn chương thiệt là hay, mà trong triều ngoài quận không
có gái nào sắc đẹp bằng, văn hay bằng hay sao, mà ta đi mê nàng, đến nỗi
quên phụ thù, bỏ danh dự. Huống chi mình mới hứa hôn mà thôi, chớ chưa
chung chăn gối, thì có nghĩa chi đâu mà mình sợ phạm, có tình chi đâu mà
mình sợ bạc. Thà là mình chết vì cha, chớ sống vì vợ, sống càng thêm nhục
sống mà làm chi? Dầu thế nào mình cũng phải giáp mặt kẻ thù của cha
mình; nếu mình dụ dự thì mình mang lỗi với cha mình lắm.
Thanh Tòng liền kêu một tên gia đinh mà biểu bắc ngựa thắng yên rồi
dắt ra trước cửa mà chờ. Chàng rửa mặt, thay áo, buộc dây đai, mang độc

https://thuviensach.vn

kiếm, rồi lén cha mẹ ra cửa thót lên lưng ngựa, nhằm dinh quan Thái úy Lê
Niệm mà thẳng tới.

https://thuviensach.vn

NẶNG GÁNH CANG THƯỜNG
Hồ Biểu Chánh
www.dtv-ebook.com
Chương 3
Tánh táo bạo, Lê Niệm thọ ương
Tình thương yêu, Lệ Nương quăng kiếm
Dinh của quan Thái úy Lê Niệm ở ngoài thành độ chừng một dặm.
Dinh tuy không nguy nga cho lắm, nhưng mà chung quanh có lập một cảnh
lâm viên đẹp đẽ vô song. Phía trước ông trồng cây ngay hàng, nhành sum
sê, lá rậm rạp. Dưới gốc cây ông trồng những kỳ hoa dị thảo, trải bốn mùa
đều thấy đơm bông. Phía sau, ông cũng trồng cây, nhưng mà ông còn dọn
một ao hồ để nuôi cá trồng sen, đặng lúc buồn ông ra đó ngồi xem chơi mà
uống rượu. Gần cái ao hồ ấy, ông lại có dọn một chỗ võ trường để mỗi buổi
sớm mai ông ra đó tháo luyện nghề cung kiếm. Sớm mai nầy quan Thái úy
thức dậy, ông thấy trời thanh bạch, chim trên nhành kêu lảnh lót, hoa trước
ngõ trổ tốt tươi, ông mới xách cây giản đi ra võ trường mà tháo luyện. Ông
dượt được vài đường giản, trong mình có hơi mệt, ông mới bước lại cái
thạch bàn để dựa ao Hồ mà ngồi. Dưới hồ vởn vơ cá lội, trên bờ phưởng
phất mùi hoa, ông nhắm cảnh cảm tình, nên kêu tên quân hầu biểu đem
rượu cho ông uống giải muộn.
Ông ngồi uống rượn, ông nhớ tới việc vua phong cho ông Thân Nhơn
Trung làm Tả Tướng quốc thì ông còn ấm ức trong lòng, ông hờn vua
phong thưởng bất công, ông giận ông Thân thọ chức không biết hổ. Vì ông
quen tánh khí ngang tàng cường bạo, ông tưởng dầu ông mắng ai, ông đánh
ai thì cũng phải ôm đầu mà chịu, không được phép chống cự với ông, bởi
vậy sự ông làm nhục cho thông gia hôm qua ông không thèm kể tới.

https://thuviensach.vn

Ông vừa uống được vài chung rượn, thì có một tên quân chạy về thưa
tằng có Công tử Thanh Tòng đến xin ra mắt ông. Ông gặc đầu biểu cho
Công tử vào. Tên quân đi trở ra, thì ông ngồi suy nghĩ rằng: Thanh Tòng đi
du học gần một năm nay nó về bao giờ mà qua đây thăm mình? Mà mình
mới đánh cha nó hôm qua, bữa nay nó đến đây nói chuyện gì? Chắc là nó
sợ mình giận cha nó rồi mình giận luôn tới nó, nên nó lật đật qua đây năn nỉ
mà tạ tội chớ. gì?
Ông nghĩ như vậy rồi ông gặc đầu mà cười. Thanh Tòng bước vô
khoanh tay cúi đầu làm lễ rồi khép nép thưa rằng: ''Thưa nhạc phụ, con đi
du học mới về, nên con lật đật qua đây kính dưng cho nhạc phụ bốn chữ:
"khương ninh phước thọ''.
Ông ngồi nhắm tướng Thanh Tòng rồi ông hỏi rằng:
- Công tử đi tìm thầy mà tập văn luyện võ thì phải lắm, sao lại về? Về
bao giờ đó vậy?
- Thưa nhạc phụ, con mới về hồi chiều hôm qua. Vì cha mẹ con già
yếu, con đi lâu ngày không biết ở nhà mạnh giỏi thể nào, con xốn xang
trong lòng, nên con trở về mà thăm như cha mẹ con cho phép thì con mới
dám đi nữa.
- Ờ, Công tử ở như vậy thì phải lắm. Ðạo làm con trước phải lo cho
cha mẹ rồi sau sẽ lo cuộc công danh, chớ ham công danh mà bỏ cha mẹ thì
ai gọi là có hiếu. Công tử qua thăm lão mà thôi, hay là còn muốn thưa việc
chi nữa?
- Thưa nhạc phụ, con về đây trước là thăm nhạc phụ, sau con có một
việc riêng muốn thưa với nhạc phụ nữa.
- Công tử muốn thưa việc chi?

https://thuviensach.vn

- Dạ thưa, con về đến nhà, con nghe nói hôm qua đại triều, lịnh Bệ hạ
xét công rồi gia phong quyền tước cho nghiêm đường con. Lúc bãi chầu
nhạc phụ đã không khánh hạ như hàng bá quan, mà nhạc phụ lại còn đón
đường mắng nhiếc đánh đập nghiêm đường con nữa. Dạ, thưa nhạc phụ,
con nghĩ nhạc phụ với nghiêm đường của con có tình thông gia, nếu
nghiêm đường của con may mà được Thánh thượng gia phong quyền tước,
thì nhạc phụ mừng giùm lắm, chớ có lẽ nào lại ganh ghét. Huống chi nhạc
phụ là nhà cung kiếm, còn nghiêm đường của con là đứng văn thần, có lẽ
nào nhạc phụ lại dùng võ lực mà lấn lướt. Con sợ e người ta muốn hai họ
chia lìa, người ta thêu dệt như vậy, nên con qua đây mà hỏi thăm lại cho
chắc.
Quan Thái úy nghe hỏi thì ông cười và biểu quân rót rượu. Ông uống
một chung rồi ông  đáp rằng:
- Những lời người ta học lại với công tử đó thì trúng hết chớ có thêu
dệt thêm chút nào đâu.  Nhưng mà gây sự ra cũng bởi có duyên cớ, chớ nào
phải lão ỷ sức mạnh mà đánh quan lớn Bộ Lễ đâu.
- Dạ, bởi con mới về con nghe thấp thố, con không rõ nguyên nhơn
làm sao: con nghĩ nhạc phụ không lẽ ỷ sức mạnh mà hiếp một nhà nho yếu
đuối, bởi vậy con mới lật đật chạy qua đây mà hỏi thăm lại cho tỏ.
- Ớ công tử, nếu công tử muốn biết nguyên nhơn làm sao, thì để lão
phân cho công tử nghe. Từ xưa đến nay, ở đời nào cũng vậy, quần thần ai
có công lao nhiều thì mới được gia phong trật phẩm. Trong nước ta, đương
buổi nầy đây, nếu kể công lao thì có ông quan nào mà hơn lão được. Công
tử còn thơ ấu, công tử không hiểu, vậy để lão nói cho nhà nghe: Hồi năm...
ờ ờ hồi năm Canh Dần, lúc ấy Tướng quốc Lê Lộng trấn thủ Lạng Sơn,
người dưng sớ về triều mà tâu rằng nhà Minh sai đại tướng thống lãnh thập
vạn hùng binh kéo qua quyết phá ải Nam Quan đặng tóm thâu đất Việt.
Lịnh Bệ hạ được sớ liền ngự ra Cần Chánh điện, hội bá quan văn võ đủ mặt
rồi lịnh Bệ hạ hỏi hàng văn ban có ông mô biết kế chi thối giặc được thì tâu

https://thuviensach.vn

cho lịnh Bệ hạ nghe. Ha hả! Nói tới đây lão bắt tức cười. Hàng văn ban ông
nào râu cũng dài, vóc cũng tốt, áo cũng đẹp, mạo cũng cao, mà nghe lịnh
Bệ hạ phán như vậy thì co đầu rút cổ gục mặt xuống đất, không có ai tâu
một lời hết. Lúc ấy cũng có lão Thân Nhơn Trung, mà lão cũng nín khe,
không biết kế chi mà dưng lên. Lịnh Bệ hạ thấy vậy bèn day qua hỏi hàng
võ tướng có ai dám cầm binh ra đối địch với tướng nhà Minh giải cứu Nam
Quan ải hay không?
Lão có ý chờ coi có ai dám phụng mạng hay không, té ra chư tướng ai
nghe giặc nhà Minh cũng đều sợ, nên không ai dá...