https://thuviensach.vn

THÔNG TIN EBOOK
Tên sách: Gái Quê

Tác giả: Hàn Mặc Tử

Thể loại: Thi ca

Nhà xuất bản Văn học - Phương Nam © 2012

The Happiness Project #13-P

TVE-4U Read Freely - Think Freedom

Thực hiện: Hanhdb

Hoàn thành: 11/2015


https://thuviensach.vn

DỰ ÁN HẠNH PHÚC
The Happiness Project #13-P



Hạnh phúc luôn tồn tại xung quanh chúng ta, điều quan trọng ta phải biết
nắm bắt, kéo nó về phía mình để đem lại an lành cho bản thân, cho cuộc
sống! Cuốn sách này là một niềm vui nhỏ bé chúng tôi muốn dành tặng đến
bạn, người đọc ạ!
"Hãy nhớ rằng không có hạnh phúc trong sự sở hữu hay sự thâu nhận, mà
chỉ có trong sự trao tặng. Hãy mở rộng vòng tay - Hãy chia sẻ - Hãy ghì
ôm. Hạnh phúc là một loại nước hoa, mà khi bạn rưới lên những người
khác, thế nào cũng có một vài giọt dính trên người bạn." Og Madino

https://thuviensach.vn

Lời cảm ơn
Việc sưu tập thi phẩm Gái Quê, bản in năm 1936, phục hồi bản gốc, và
xuất bản gấp, là do cơ may, cùng sự đóng góp, hợp tác chặt chẽ giữa nhiều
bạn bè trong và ngoài nước. Ngoài các tác giả bài viết, tranh phụ bản đã ghi
tên trong sách, Công ty Sách Phương Nam xin gửi thêm lời cảm tạ đến quý
bà Hoàng Thị Quỳnh Hoa (Maryland, Mỹ), Hoàng Thị Minh Nguyệt
(Orleans, Pháp), và ông Nguyễn Duy Hiền (Huế), đã giúp Gái Quê được
phục sinh kịp ngày kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hàn Mạc Tử.
Ban Biên tập Phương Nam 

https://thuviensach.vn

Lời giới thiệu
Hàn Mạc Tử là nhà thơ lớn lao, đã có nhiều đóng góp quan trọng trong
việc cách tân thơ Việt Nam qua nhiều giai đoạn hiện đại hóa, đồng thời đã
trải qua một đời sống vật chất bi thiết. Đã nhiều người đề cập đến đời sống
mà không mấy ai quan tâm vào những đóng góp lớn lao của Hàn Mạc Tử
cho nền thi ca Việt Nam.
Nhà phê bình lý luận Phan Cự Đệ trong một biên khảo 1993, đã “xét lại”
giá trị của thơ Hàn Mạc Tử, và tổng lược đồng thời đánh giá: “Trong
khoảng trên dưới một chục năm trời hoạt động trong thi đàn, Hàn Mạc Tử
đã từ cổ điển, lãng mạn tiến nhanh sang tượng trưng, siêu thực, góp một
phần quan trọng vào quá trình hiện đại hóa thi ca Việt Nam” [1].
Một nhận định như thế, đến từ một cây bút phê bình nổi tiếng, và nổi
tiếng chính thống, tưởng cũng là một bước “đổi mới”, tiến đến thái độ công
minh đối với một tác gia văn học, có tác dụng tốt, dù muộn màng, là trả văn
học về cho văn học.
Tuy nhiên, trong biên khảo công phu, dài 70 trang nói trên, Phan Cự Đệ
chưa kịp đề cập đến những cái mới nơi Hàn Mạc Tử, vượt qua biên giới
phong trào Thơ Mới 1932-1945. Ngày nay, độc giả và người làm thơ thế kỷ
XXI, đọc lại một số câu, hoặc bài thơ Hàn vẫn còn sửng sốt trước vẻ tân kỳ,
sáng tạo. Yếu tố mới thì nhiều lắm, nhưng điều chính là Hàn Mạc Tử đã
dâng hiến đời sống chân thành, thảm khốc, ngắn ngủi của mình cho thi ca,
đã để “hồn trào ra đầu ngọn bút, mỗi lời thơ đều dính não cân ta”. Ông đã
làm thơ bằng cuộc sống thực, đau đớn, bi thương, bệnh hoạn, khốn cùng.
“Tôi làm thơ?
- Nghĩa là tôi yếu đuối quá? Tôi bị cám dỗ, tôi phản lại tất cả những gì
mà lòng tôi, máu tôi, hồn tôi đều hết sức giữ bí mật. Và cũng có nghĩa là tôi
mất trí, tôi phát điên...
Tôi đã sống mãnh liệt và đầy đủ. Sống bằng tim, bằng phổi, bằng máu,
bằng lệ, bằng hồn. Tôi đã phát triển hết cả cảm giác của Tình yêu. Tôi đã

https://thuviensach.vn

vui, buồn, giận, hờn đến gần đứt cuộc sống.”
Tấm lòng chân thực và thành khẩn ấy, tự nó đã tạo giá trị nhân bản cho
tác phẩm. Huống chi nhà thơ còn là bậc tài năng lớn, hoàn toàn làm chủ kỹ
thuật điêu luyện, ngôn ngữ phong phú, hình tượng độc sáng, đi từ lối
Đường luật cổ điển chuyển sang nguồn thi hứng hoàn toàn hiện đại, gần với
trường phái siêu thực phương Tây thời đó - vẫn còn mới mẻ đến ngày nay.
Cuộc sống nghiệt ngã của tác giả, rồi lịch sử dân tộc đa đoan, đã giới hạn
âm vang của tài thơ. Trong một thời gian dài, tác phẩm Hàn Mạc Tử chỉ
được phổ biến rộng rãi tại các thành phố, ở nửa phần đất nước. Từ cuộc Đổi
Mới, cụ thể là từ 1987, tác phẩm Hàn Mạc Tử đã được truy tầm, phổ biến.
Đặc biệt là nhà xuất bản Hội Nhà văn đã cố gắng in lại những tập thơ ấn
hành trước 1945 theo đúng nguyên bản, và không tị hiềm chính trị. Tuy
nhiên, Hội không tìm ra tác phẩm Gái Quê của Hàn Mạc Tử, do tác giả tự
xuất bản, in tại nhà in Tân Dân, Hà Nội, xong ngày 23-10-1936. Để cho đủ
bộ sưu tập, và in ấn kịp thời toàn bộ 12 cuốn, nhà xuất bản năm 1992 đã
phải đành lòng in lại tập thơ theo bản chép tay của Chế Lan Viên, nhà Văn
học xuất bản 1987, gồm có 21 trên 34 bài trong nguyên tác; trong phần in
lại, có bài bị cắt xén. Từ ấy đến nay, Hội Nhà văn đã có lời hứa cố công tìm
lại Gái Quê, bản in 1936, nhưng vô hiệu. Chúng tôi xin phép đính kèm thư
nhà xuất bản trần tình, tháng 11.1992 (xem phụ lục tiếp theo).
Chúng tôi lưu cư tại nước ngoài non nửa thế kỷ, nhưng vẫn quan tâm
đến văn học nước nhà. Nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh Hàn Mạc Tử,
chúng tôi thử tìm lại thi tập Gái Quê, bản in Tân Dân, năm 1936, dọ hỏi
những gia đình thân thuộc với nhà thơ, trong và ngoài nước, thì họ cho biết
đã từng sở hữu, nhưng hiện thời lạc mất. May mắn được bà Hoàng Thị
Quỳnh Hoa, ở Maryland, Mỹ, có lưu giữ một bản sao trong tư liệu người cô
là Hoàng Thị Kim Cúc (Huế), do Trần Như Uyên đánh máy lại năm 1969,
từ một bản đánh máy khác của nhà thơ Phan Văn Dật, cùng ở Huế.
Sau khi đối chiếu với nhiều nguồn tư liệu sẵn có, chúng tôi nhận thấy
bản đánh máy đáng tin cậy.
Ví dụ bản Gái Quê của Chế Lan Viên 1987, sau này Hội Nhà văn 1992
và 1998 lấy lại, đều không có bài Hát giã gạo mà Vũ Ngọc Phan chê “suồng
https://thuviensach.vn

sã” và ghi trang 31  [2]; so sánh với bản mục lục mà ông Nguyễn Đình
Niên  [3] đề xuất trong luận văn cao học đệ trình tại Sài Gòn, tháng 7.1973,
thì đúng số trang.
Bài Nụ cười (trang 7), Bẽn lẽn (trang 10), cũng đúng số trang. Ngoài ra
bài Tình quê, trang 35, nổi tiếng, có hai câu:
Dầu ai không mong đợi
Dầu ai không lóng nghe
Bản đánh máy, cũng như nhiều bản đang lưu hành, ghi “lắng nghe”. Đối
chiếu với văn bản của những tác gia uy tín, chắc chắn đã từng đọc Gái Quê
từ bản gốc in 1936, như Trần Thanh Mại, Vũ Ngọc Phan, Hoài Thanh, thì
đúng là “lóng nghe”. Để nói rằng bản đánh máy chúng tôi có dưới tay, vì
chỉ là bản sao, nên chưa chắc đã chính xác từng chữ một, nhưng lỗi đánh
máy thì có thể phục chế. Quý hồ là nó gồm đủ 34 đề thơ, thay vì 21 theo
bản Chế Lan Viên; và gồm cả lời tựa của Phạm Văn Ký. Chưa kể bài Em
lấy chồng, tr.47, gồm 4 khổ thơ, bản Chế Lan Viên gạt bỏ 3 khổ, chỉ chừa
đoạn cuối. Theo ông chủ trương, thì trong một tuyển tập, “mình có quyền
cắt” [4].
Nói tóm lại, văn bản Gái Quê chúng tôi đề xuất, không dám nói là trung
thực tuyệt đối so với bản in tại nhà in Tân Dân 1936, nhưng chắc chắn là
đầy đủ, không bị cố tình đục bỏ, cắt xén.
Toàn tập 34 bài không phải bài nào cũng hay. Và “nhiều bài có thể là của
ai cũng được” như lời phê phán công bình của Hoài Thanh  [5], nhưng toàn
tập không thể thiếu trong việc khôi phục sự nghiệp Hàn Mạc Tử, trong
đồng bộ phong trào Thơ Mới 1932-1945.
Mai kia mốt nọ, có ai tìm ra được ấn bản 1936, thì phục chế lại bản in
lần này, cũng không phải khó khăn.
Niềm vui là cơ duyên tìm được văn bản thất tung lâu nay, đúng vào dịp
kỷ niệm một trăm năm ngày sinh nhà thơ, 22 tháng Chín 1912.
Cũng là nén hương xa, từ ngoài nước, gửi về quê hương, tưởng niệm một
nhà thơ lớn lao và bất hạnh của đất nước.
Orléans, Pháp, 10.8.2012

https://thuviensach.vn

Đặng Tiến

https://thuviensach.vn

Cùng bạn đọc
Cách đây sáu chục năm, trong văn hóa Việt Nam đã xuất hiện một phong
trào đổi mới thơ ca mạnh mẽ, đánh dấu bước chuyển sang thời kỳ phát triển
hiện đại của thơ ca và văn học tiếng Việt. Cuộc đổi mới thơ ca này đã đi
vào văn học sử với tên gọi quen thuộc là phong trào Thơ Mới.
Nhân kỷ niệm sự kiện văn học này, Nhà xuất bản Hội Nhà văn và Hội
Nghiên cứu Giảng Dạy Văn Học (thành phố Hồ Chí Minh) liên kết tái bản
một số tập thơ mới tiêu biểu từng xuất hiện và được đón chào nồng nhiệt từ
sáu chục năm trước.
Các tập thơ được sưu tầm và in lại đúng như lần ra mắt đầu tiên, chỉ ở
một số trường hợp mới có những sửa chữa cho hợp với cách viết chính tả
tiếng Việt hiện nay.
Riêng về trường hợp Hàn Mạc Tử, chúng tôi xin phép được trình bày
thêm cùng bạn đọc: Việc tìm kiếm tập Gái Quê của Hàn Mạc Tử, dù đã tốn
nhiều thời gian và công phu, đến nay vẫn chưa có kết quả.
Tại thư viện Quốc Gia (Hà Nội), thư viện Tổng Hợp, thư viện Khoa Học
Xã Hội (Thành phố Hồ Chí Minh) không có tập này mà chỉ có các tuyển
thơ Hàn Mạc Tử. Trong các Tuyển này, phần Gái Quê chỉ được chọn một ít.
Chúng tôi đã gửi thư, đã cử người đến những người thân của Hàn Mạc Tử
nhưng việc tìm kiếm rất khó khăn: Ông Nguyễn Bá Tín (em ruột nhà thơ)
trả lời bằng thư rằng ông không có bản thảo. Ông Quách Tấn, trả lời qua chị
Trần Thị Huyền Trang (Sở VHTT Bình Định) rằng ông bị thất lạc các bản
thảo; bà Mai Đình cũng trả lời (qua chị Hồng Cầu - con gái nhà thơ Nguyễn
Bính) rằng bà không giữ được tập thơ Gái Quê.
Ngày 12/10/1992, chúng tôi cho đăng báo Sài Gòn Giải Phóng tìm kiếm
tập thơ. Sau đó nhiều người đến nhà xuất bản nhưng họ cũng chỉ có các
tuyển thơ Hàn Mạc Tử, trong đó có những tuyển chỉ có 3 bài của Gái Quê.
Cuối cùng, chúng tôi được nữ sĩ Mộng Tuyết cho biết, khi làm tuyển thơ
Hàn Mạc Tử (NXB Văn Học 1987) nhà thơ Chế Lan Viên đã mượn và chép

https://thuviensach.vn

tay tập Gái Quê ở tủ sách ông Nguyễn Văn Y. Nhưng nhà thơ Chế Lan Viên
và ông Nguyễn Văn Y đều đã mất. Bà Nguyễn Văn Y nhiệt tình tìm giúp và
hứa sẽ báo lại, khi có. Nhưng có lẽ do nhiều sách, bà chưa tìm ra. Nhà văn
Vũ Thị Thường tìm giúp bản chép tay của nhà thơ Chế Lan Viên nhưng bản
chép tay không có tựa của Phạm Văn Ký và chỉ có 21 bài (thêm bài Ngủ
mớ, so với phần Gái Quê đã in trong Tuyển tập).
Trong lúc tìm kiếm Gái Quê, thì các tập khác đã sắp chữ xong, chờ in.
Để kịp ra mắt bạn đọc như đã thông báo, chúng tôi đành in Gái Quê, theo
như bản chép tay của nhà thơ Chế Lan Viên. Chúng tôi sẽ tiếp tục tìm kiếm
khi có, sẽ in lại Gái Quê để phục vụ bạn đọc yêu mến thơ Hàn Mạc Tử.
Mong rằng các tập thơ được in lại này sẽ đáp ứng nhu cầu học tập,
nghiên cứu, tìm hiểu, thưởng thức của các giới bạn đọc.
Hà Nội - Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 11-1992
Nhà xuất bản Hội Nhà văn
Hội Nghiên Cứu Giảng Dạy Văn Học TP.HCM

https://thuviensach.vn

Chương giới thiệu Gái Quê
Trần Thanh Mại, 1941
Năm 1932, bài “văn xuôi có vần” Tình xưa của Phan Khôi tiên sinh vứt
ra giữa làng thơ, tác giả có ngờ đâu nó dội to như một tiếng sét làm điếc tai
long óc đám thanh niên thi sĩ. Hai chữ “Thơ Mới” ra đời. Nhà thi sĩ bất tử
Tản Đà có nổi giận la lớn rằng đó không có gì mới cả, và môn đệ của tác
giả Giấc mộng con dù có theo thầy mà hằn học, nổi lên phản đối, đem
những thơ cổ phong từ khúc của thầy ra làm tỉ dụ cũng vô ích mà thôi.
Thanh niên đã quá chán nản với cái rọ Đường Thi. Họ muốn rộng, họ khát
cao. Họ thấy rằng thể “Thơ Mới” là cái bửu bối có thể đánh đổ hòn Ngũ đài
sơn nó đang đè chụp lấy Thơ, cái anh chàng Tôn Ngộ Không ấy mà không
cho anh ta “tề thiên”!
Sự thành công rực rỡ của Thế Lữ càng làm cho thanh niên say sưa lắm.
Kế đến, Phạm Huy Thông, Đỗ Huy Nhiệm, Nguyễn Xuân Huy, Nguyễn
Văn Kiện, Vũ Đình Liên, Nguyễn Vỹ, Thao Thao, Lan Sơn, Thái A, B.
Blan, chen nhau mà nhảy lên thi đàn mới. Ở Trung Kỳ thì có Lưu Trọng Lư,
Thái Can, Thanh Tịnh... Bích Khê cũng từ giã vườn thơ của Tiếng Dân, trở
về thu mình như một con rắn thay vỏ tại Thu Xà (Quảng Ngãi) để chiêm
nghiệm một lối thơ thuần túy.
Ở tận góc trời Nam, ông Lâm Tấn Phác không cưỡng nổi với phong trào
mới, cũng đành bỏ hồ, bỏ động của mình mà về nhập ngũ vào đạo binh
cách-mệnh.
Vào thuở ấy, nhà thơ Đường luật Lệ Thanh (Hàn Mạc Tử) đang chủ
trương những tờ báo văn học ở Sài Gòn. Lẽ cố nhiên, tâm hồn rào rạt của
chàng hứng đón ngọn gió mới với một sức bồng bột mãnh liệt.
Quyển Bâng Khuâng của Phan Văn Dật, với cái nhạc điệu nhẹ nhàng và
cái thuần túy rất Việt Nam của nó, được Hàn Mạc Tử rất ưa và đã giúp
nhiều cho việc chuyển gấp chàng từ địa hạt thơ cũ qua thơ mới.

https://thuviensach.vn

Gái Quê, xuất bản năm 1936, là quyển sách đầu tiên đánh dấu cuộc thay
đổi về quan niệm thơ của Hàn Mạc Tử.
Cũng như Bâng Khuâng của Phan Văn Dật, Gái Quê của Hàn Mạc Tử
như khoảng vườn trùm trong một bầu sương lam nhạt, chứa một nhạc điệu
mơ màng mà lối ngũ ngôn cổ phong còn lưu chưa dứt thoát.
Nếu ta đem so sánh những bài như Tiễn Đưa hay Bi Xuân Nương ở Bâng
Khuâng với những bài như Tình quê hoặc Lòng quê ở Gái Quê chẳng hạn,
ta sẽ thấy lời thơ của hai bài cùng ngân lên theo một nhịp, chữ thơ rất luyện,
rất nhẹ nhàng, và lột được cả tinh thần Đông phương, vì toàn là những chữ
kiểu.
Đọc những bài ấy, người ta có cảm giác sống một đời xưa cổ an nhàn,
một đời mà theo lời của ông Hoài Thanh “Trời đất còn mênh mông hơn bây
giờ, mà mỗi lần người ta đi xa về là hàng xóm leo tường xem mặt và đốt
đuốc nói chuyện thâu đêm.”
Đây là một thí dụ: bài Tình quê, bài thơ chỉ có độc một vần:
Trước sân anh thơ thẩn,
Đăm đăm trông nhạn về.
Mây chiều còn phiêu bạt.
Lang thang trên đồi quê;
Gió chiều quên ngừng lại;
Dòng nước luôn trôi đi...
Ngàn lau không tiếng nói;
Lòng anh dường đê mê.
Cách nhau ngàn vạn dặm,
Nhớ chi đến trăng thề?
Dầu ai không mong đợi,
Dầu ai không lóng nghe
Tiếng buồn trong sương đục,
Tiếng hờn trong lũy tre,
Dưới trời thu man mác
Bàng bạc khắp sơn khê.
Dầu ai bên bờ liễu,
https://thuviensach.vn

Dầu ai dưới cành lê...
Với những ngày hờ hững
Cố tình quên phu thê,
Trong khi nhìn mây nước,
Lòng xuân cũng não nề.
Một hạng thiếu niên thi sĩ đời bây giờ có thể cho lối dùng chữ ấy là sáo.
Chính Hàn Mạc Tử cũng biết thế, nên về sau để trả lời cho lối dùng thể thơ
theo kiểu thơ của Xuân Diệu, Hàn viết: “Vẫn biết nghệ thuật chuộng ở sự
tiến bộ, ở sự hoàn toàn từ tinh thần đến hình thức của một bài thơ. Song le,
ta không nên quên rằng thơ ta là thơ quốc âm, ta phải giữ cái tinh thần An
Nam của ta, hơn nữa, cái tinh thần Đông phương mà sự rung cảm tâm hồn
người ta là nhờ ở cái đẹp kín đao, cái tình sâu sắc, cái buồn thấm thía... Vì
thế, cho nên những sáo ngữ: trăng, hoa, tuyết, gió, hay là những danh từ
đẩy đưa trong khi hành văn (những danh từ rất thường dùng) đều là những
luận đề bất tử cả. Mất những danh từ ấy, những sáo ngữ ấy, nghĩa là mất
hết tinh thần Đông phương rồi, mất cái điện lực, cái gân chuyển tình cảm
vào người.”
Hàn Mạc Tử phê bình nghệ thuật của Xuân Diệu như thế này:
“Bao giờ Xuân Diệu cũng ưa lập dị với những thi liệu của Tây phương,
cốt làm cho bài thơ mình có cái dáng dấp một sự duy tân. Nhưng cuộc duy
tân ấy thất bại ngay, vì không hợp với lòng đâu, nghĩa là không cảm được
người ta vậy. Phải để cho bài thơ cái cốt cách nguyên vẹn từ xưa, cái cốt
cách cố hữu của nó, mới nổi cái giá trị của nó lên. Kết luận, không thể lập
dị trong những sự dùng chữ kiểu cách, những “tournures” lạ kỳ để làm cho
bài thơ thoát sáo, vì thoát sáo theo kiểu ấy, bài thơ sẽ mất sức rung cảm,
kém hay.”
Tuy là nói vậy, để bênh vực cho một lối thơ mà chính mình đã làm, chứ
về sau Hàn Mạc Tử lại còn đi xa hơn Xuân Diệu nữa, còn táo bạo, còn lập
dị hơn nhiều, chàng sẽ lạc vào rừng tượng trưng và siêu thực, nó sẽ làm cho
người theo chàng phải đứng chưng hửng ở ngoài, ngơ ngác không biết ra
sao nữa hết.

https://thuviensach.vn

Sự rung cảm ở Gái Quê là một thứ rung cảm dịu dàng, chất phác của
một tâm hồn chưa muốn thoát khỏi lũy tre xanh và hình ảnh của một cô gái
quê hiền lành.
Đây mới là thứ tình kín đáo của người con trai mới lớn lên, đương còn
ngượng ngùng về niềm ân ái, ôm một thứ tình trong sạch thiêng liêng, hồn
nhiên và ngây dại, nghe qua tội nghiệp và “dễ thương” quá:
Từ gió xuân đi, gió hạ về,
Anh thường gởi gắm mối tình quê,
Bên em mỗi lúc trên đường cái
Hóng mát cho lòng được thỏa thuê!
Em có ngờ đâu trong những đêm
Trăng ngà giãi bóng mặt hồ êm,
Anh đi thơ thẩn như ngây dại
Hứng lấy hương nồng trong áo em...
Bên khóm thùy dương em thướt tha,
Bên này bờ liễu em trông qua,
Say mơ vướng phải mùi hương ướp,
Yêu cái môi hường chẳng nói ra...
Độ ấy xuân về em lớn lên,
Thấy anh em đã biết làm duyên,
Nhưng thời gian vẫn trôi đi mãi,
Yêu dấu lòng anh ôm hận riêng.
(Âm thầm)
Bao nhiêu hình ảnh trong Gái Quê đều là những hình ảnh mơ mộng, êm
ái như những sợi tơ trời về mùa thu bay lưởng vưởng giữa đồng không bát
ngát, và người con trai trong tập thơ làm những cử chỉ tưởng tượng nhiều
hơn thiết thực, những cử chỉ tình thật chưa từng làm và không bao giờ làm.
Có người con trai nào lớn lên mà không qua một thời kỳ lãng mạn? Có cái
văn chương nào phát triển mà thoát khỏi cái thời đại huyền ảo ấy?
Đến đây, ta đã nhận thấy được cái nhạc điệu du dương uyển chuyển, lời
thơ êm ái tự nhiên, nó chứng tỏ ở thi sĩ một thiên tài đầy hứa hẹn, đủ tất cả

https://thuviensach.vn

điều kiện để đi xa, để vượt lên cao. Thi sĩ đã tìm được con đường chính
đáng cho mình. Bây giờ thì cứ mạnh dạn mà bước.
Một đôi khi con rồng con ấy, trong những cái cựa mình và tập vỗ cánh,
đã trổ ra một vài ngọn phi thường, khiến cho người ta phải kinh dị, và báo
tin trước những kỳ công rực rỡ sau này, những cuộn bay lừng lẫy để chiếm
cứ những cõi trời xa lạ. Cái mùi hương ở Đau thương và Xuân như ý đã
phảng phất ở đây rồi. Và đọc một bài như bài Bẽn lẽn của Gái Quê rồi, thì
về sau ta cũng không lạ gì mà được có những viên ngọc vô ngần quý giá
như Đà Lạt trăng mờ, Huyền ảo hay Đây thôn Vỹ Giạ. Chỉ trong 12 câu đã
kết tinh lại biết bao ảo thuật quái dị. Mỗi chữ ở trong đây đều có một linh
hồn, mỗi chữ là một nguồn “hoạt động lực,” nó bắt tay nhau mà nhảy lên
một bản khiêu vũ thần tiên.
Trăng nằm sóng soải trên cành liễu,
Đợi gió đông về để lả lơi...
Hoa lá ngây tình không muốn động,
Lòng em hồi hộp, chị Hằng ơi!
Trong khóm vi lao rào rạt mãi,
Tiếng lòng ai nói? Sao im đi?
Ô kìa! bóng nguyệt trần truồng tắm,
Lộ cái khuôn vàng dưới đáy khe.
Vô tình để gió hôn lên má,
Bẽn lẽn làm sao, lúc nửa đêm,
Em sợ lang quân em biết được,
Nghi ngờ cho cái tiết trinh em.
Trần Thanh Mại
Trích theo Hàn Mạc Tử, tr.53-60
Võ Doãn Mại, 1942, Sài Gòn

https://thuviensach.vn

HÀN MẶC TỬ - GÁI QUÊ 1936

Tựa
Tôi gặp ông Hàn Mặc Tử một hôm ở Qui Nhơn, trong một khách sạn.
Lúc ấy độ một giờ đêm, ông muốn nói chuyện với tôi về thơ Tây và thơ ta.
Một người đến lúc một giờ đêm muốn nói chuyện với tôi, hẳn là người
yêu thơ. Tôi vui lòng tiếp ông Hàn Mặc Tử. Rồi từ đây, chúng tôi thường
viết thư cho nhau, cũng chỉ về câu chuyện thơ.
Sau này tôi lại được đọc những bài thơ của ông Hàn Mặc Tử đăng lên ở
các báo.
Nhưng muốn hiểu một nhà thi sĩ với những bài rời rạc đăng mỗi ngày ở
báo, không thể nào được. Vì thế nên tôi chưa có dịp giới thiệu ông Hàn
Mặc Tử với các nhà văn.
Hôm qua tôi tiếp được tập thơ nhan đề: GÁI QUÊ, mà ông Hàn Mặc Tử
có nhã ý muốn cho tôi đề tựa.
Trong tập thơ GÁI QUÊ có nhiều bài có âm điệu rất trẻ trung và mới mẻ,
hợp với lối thơ tôi thường ưa. Như bài TÌNH QUÊ, tôi có thể nói là tuyệt
tác, tuyệt tác về âm điệu. Trong những bài khác tôi có gặp nhiều hình ảnh
đầy thi vị.
Tôi tin tưởng giữa lúc thơ mới và thơ cũ đương “găng” nhau, những
người biết yêu thơ và biết hiểu thơ, nên tìm để biết thơ mới, mới ở chỗ nào,
cũ bởi gì... Thế mới có thể tìm tài liệu làm thơ cho mới được thực mới, và
thơ cũ hoàn toàn cũ. Tôi không biểu đồng tình với những người muốn hòa
lẫn hai thứ thơ cũ và thơ mới.
Thơ ông Hàn Mặc Tử mới vì thế: Mới vì hình ảnh và mới về âm điệu.
Tập GÁI QUÊ còn là những lời mơ mộng của một thi sĩ trẻ tuổi, hăng
hái và vội vàng yêu đời, yêu sắc đẹp...

https://thuviensach.vn

Thi sĩ cảm một cô gái quê, đẹp theo lối nhà quê, sống theo lối nhà quê
mà thi sĩ chỉ thương theo lối nhà quê. Về sau vì một lẽ riêng... thi sĩ không
cảm hóa được lòng cô nên cô... đi lấy chồng, thi sĩ đến phải than:
Ngày mai tôi bỏ làm thi sĩ,
Em lấy chồng rồi hết ước mơ...
Tôi sẽ đi tìm mỏm đá trắng
Ngồi lên, để thả cái hồn thơ...
Tới đây bất giác tôi lại nhớ đến quyển NGÀY XƯA của ông bạn Nguyễn
Nhược Pháp, lúc kết cấu cũng nói “cô đi lấy chồng...”. Thế là hết.
Nhắc đến ông Nguyễn Nhược Pháp, tôi cũng muốn nói 2 lối thơ của
NGÀY XƯA và GÁI QUÊ, tuy nội dung khác nhau, nhưng lại tương tự như
nhau.
Với tập GÁI QUÊ, ông Hàn Mặc Tử sẽ chiếm một chỗ ngồi rất vững
vàng trong làng thơ, và tôi chắc, tương lai còn hứa cho ông nhiều cái rực rỡ
nữa...
Phạm Văn Ký
Cap Saint Jacques, Septembre, 1936

https://thuviensach.vn

Nụ cười
Trăng lên, nước lặn, tre la đà
Rơi bóng in trên đám cỏ hoa
Tiếng động sau vùng lau cỏ mọc
Tiếng ca chen lẫn từ trong ra
 
Tiếng ca ngắt - Cành lá rung rinh
Một nường con gái trông xinh xinh
Ống quần vo xắn lên đầu gối
Da thịt, trời ơi! Trắng rợn mình
 
Cô gái ngây thơ nhìn xuống hồ
Nước trong nổi bật dáng hình cô
Nụ cười dưới ấy, và trên ấy
Không hẹn, đồng nhau nở lẳng lơ

https://thuviensach.vn

Gái quê
Xuân trẻ, xuân non, xuân lịch sự
Tôi đều nhận thấy trên môi em
Làn môi mong mỏng tươi như máu
Ðã khiến môi tôi mấp máy thèm
 
Từ lúc tóc em bỏ trái đào
Tới chừng cặp má đỏ au au
Tôi đều nhận thấy trong con mắt
Một vẻ ngây thơ và ước ao
 
Lớn lên em đã biết làm duyên,
Mỗi lúc gặp tôi che nón nghiêng
Nghe nói ba em chưa chịu nhận
Cau trầu của khách láng giềng bên.

https://thuviensach.vn

Nắng tươi...
Mây hờ không phủ đồi cao nữa,
Vì cả trời xuân tắm nắng tươi...
Hơi nắng dịu dàng đầy nũng nịu,
Sau rào, khẽ kiếm cặp môi tươi...
 
Môi tươi thiếu nữ vừa trang điểm,
Nắng mới âm thầm trước hết hôn,
Ðưa má hồng đào cho nắng nhuộm,
Tình thay! Một vẻ ngọt và ngon...
 
Lá xuân sột soạt trong làn nắng,
Ta ngỡ, em ơi, vạt áo hường,
Thứ áo ngày xuân em mới mặc,
Lòng ta rộn rã nỗi yêu đương...

https://thuviensach.vn

Bẽn lẽn
Trăng nằm sóng soải trên cành liễu,
Ðợi gió đông về để lả lơi...
Hoa lá ngây tình không muốn động,
Lòng em hồi hộp, chị Hằng ơi...
 
Trong khóm vi lau rào rạt mãi:
Tiếng lòng ai nói? Sao im đi?
Ô kìa, bóng nguyệt trần truồng tắm,
Lộ cái khuôn vàng dưới đáy khe...
 
Vô tình để gió hôn lên má,
Bẽn lẽn làm sao, lúc nửa đêm...
Em sợ lang quân em biết được,
Nghi ngờ cho cái tiết trinh em...
Bài đã đăng trên báo Sài Gòn ngày 7-12-1935, dưới tiêu đề “Vô Tình”,
ký bút hiệu Mlle (Cô) Mộng Cầm. Ðăng lại trên Ngày Nay ngày 6-9-1936.

https://thuviensach.vn

Tôi thích làm con gái
Tặng Trần Kiên Mỹ
Tôi thấy hồn tôi uyển chuyển ghê...
Ưng làm con gái... gái nhà quê,
Có hàm răng đẹp và đen nhức,
Có cặp mắt tình ai cũng mê...
 
Rồi lúc ban mai em hái dâu,
Nắng tươi sẽ ập lên môi đào,
Một vài con bướm theo bên gót...
Em thẹn, vì chưng cái buổi đầu...
 
Rồi lúc ban chiều em bán mơ...
Má em chín đỏ cũng như mơ...
Bồi hồi em lại mơ... duyên trẻ,
Và hé môi cười... cười lẳng lơ...
 
Rồi những đêm thanh tát nước đồng,
Với chàng trai trẻ tắm trăng trong,
Hát ca những điệu thuần lơi lả,
Ðể mách cùng lau... thiếp chửa chồng...
 
Rồi những đêm trăng trên miệng hồ...
Cổi xiêm, cổi yếm... em làm thơ...
Bài thơ trắng nõn... như da thịt,
Không phải sao anh? Còn ngẩn ngơ...

https://thuviensach.vn

Khóm vi lau...
Gió rủ nhau đi trốn cả rồi,
Nhỏ to câu chuyện, ô kìa, coi:
Trong lau như có điều chi lạ,
Hai bóng lung lay đương cọ mài...
 
Chen chúc, bóng trăng dòm thiệt kỹ:
Hai cành lau siết vì yêu thương
Cái nàng năm ngoái không quay lại,
Ngồi nghỉ bên lau để vấn vương...
 
Bài này, trên báo Sài Gòn, ngày 9-12-1935, ký Lệ Thanh, có thêm một
đoạn cuối:
 Âm thầm gió quyến mùi hương mất,
 Ðể khóm vi lau đứng trẽn trơ
 Từ trước say sưa tình quấn quýt,
 Lạnh lùng không nói tận bao giờ...

https://thuviensach.vn

Tiếng nấc...
Tặng các cô góa chồng
Ta đã lắng nghe trong bóng tối,
Tiếng rầm rì của hạt sương đêm...
Mà lòng ta vẫn còn nghe ngóng,
Tiếng động âm thầm những quả tim...
 
Ta lại nghe như bên láng giềng,
Từng hồi có tiếng động thiêng liêng...
Của linh hồn ấy đương hoi hóp,
Và lấy khăn tơ đẫm lệ phiền...
 
Ta đã dán tai vào tấm phên:
Rõ ràng tiếng nấc... của cô Duyên,
Khóc tình duyên ấy không lành nữa,
Và chẳng đời mô nối lại nguyền...
Ta đã dán tai vào tấm phên:
Rõ ràng tiếng nấc... của cô Duyên,
Khóc chồng mới thác hôm nào đấy,
Chẳng biết kêu ai để bắt đền...

https://thuviensach.vn

Tôi không muốn gặp
Tặng em Tín và Hiếu
Tôi hằng muốn thấy người tôi yêu,
Nhơ nhởn đồi thông lúc xế chiều,
Ðể ngực phập phồng cho gió rỡn,
Ðưa tay hứng lấy tình thanh cao...
 
Tôi thích nép mình trong cánh cửa,
Hé nhìn dáng điệu của người yêu,
Bước đi ngượng nghịu trên đường cái,
Mỗi lúc ngang qua trước mặt lều.
 
Có lần trông thấy người tôi yêu,
Ðôi má đỏ bừng, tôi chạy theo,
Tìm thấy hương thừa trong nếp áo,
Thờ ơ, làn gió thoảng bay vèo.
Có lần trông thấy người tôi yêu,
Tôi lại giả vờ lên mặt kiêu,
Như chẳng sá gì cô gái lịch,
Xa rồi, hối hận mới nhìn theo...
 
Tôi ưng trông thấy người tôi yêu,
Ngồi cạnh suối trong cổi yếm đào...
Len lén đưa tay vốc nước rửa,
Trong khi cành trúc động và xao...
 
Tôi không muốn gặp người tôi yêu,
Có lẽ vì tôi mắc cỡ nhiều
Sắc đẹp nõn nà hay quyến luyến,

https://thuviensach.vn

Làm tôi hoa mắt nói không đều.

https://thuviensach.vn

Ngủ mớ
Suốt ngày hôm ấy Liên mơ mộng,
Nhớ cuộc yêu đương đầy mặn nồng,
Nên tối bữa qua nằm ngủ mớ
Tiếng lòng lại lọt tai em Nhung...
 
Sáng mai thức dậy em Nhung cười...
“Em biết chuyện hay chị Liên ơi,
“Em sợ nói ra chị xấu hổ...
“Chị buồn, chị giận, em không vui...”
 
Ðôi má bỏ bừng, Liên vội hỏi:
“Chuyện gì xấu hổ hỡi em Nhung?
“Chị van em nói mau nghe thử...”
Hồi hộp Liên rờ đến quả tim...
 
Vì Liên nghi ngại em Nhung biết,
Liên với anh Long “trai gái” nhau...
Bẽn lẽn Liên chờ Nhung mở giọng,
Mà Nhung cười mãi một hồi lâu...
 
“Ðêm qua ngủ mớ chị hay không?
“Chị nói nhiều câu em thẹn thuồng...
“Chị mím chặt môi rồi chị nói:
Em hôn anh đó nghe anh Long...”

https://thuviensach.vn

Uống trăng...
Bóng Hằng trong chén ngả nghiêng,
Lả lơi tắm mát làm duyên gợi tình,
Gió lùa mặt nước rung rinh,
Lòng ta khát miếng chung tình từ lâu...
Uống đi cho đỡ khô hầu,
Uống đi cho bớt cái sầu miên man...
Có ai nuốt ánh trăng vàng,
Có ai nuốt cả bóng nàng tiên nga...
Bài này đã đăng trên báo Sài Gòn ngày 16-11-1935, ký Mlle (Cô) Mộng
Cầm. Khi in lại, có sửa chữa vài chỗ.

https://thuviensach.vn

Ngày mai...
Ðêm nay vẫn còn phung phí mãi
Sức thanh niên bồng bột như cuồng phong
Giữa trận cười đả đớt, cái hôn nồng,
Của gái đẹp, gái ăn chơi trong xóm mới,
Nô đùa đi, chị em ơi, không phải đợi
Những khách hàng béo bở đầy thương yêu,
Vì ngày mai ta đã trải bước phiêu lưu
Mà thời gian, mây nước hùa lôi cuốn
Ðời ta. Ta sẽ nhớ, thứ tình yêu chuộng,
Tràn ái ân, nhưng miễn cưỡng, giả vờ...
Ðể quên hết lời chua ngoa, niềm đau khổ.
Qua những lúc buồn rầu hay nhăn nhó,
Ta hăng lên làm lại cuộc đời vui...
Cho nên, ta năn nỉ, bạn tình ơi,
Hát ta nghe những khúc tình lơi lả,
Ðể cho - trong phút điên cuồng - lòng ta khoái trá,
Ðể ôm ghì xác thịt của người em,
Ðể gợi khêu máu nóng trong tim,
Và thức tỉnh giác quan ta thiêm thiếp,
Mời ta đi, thiếu nữ ơi, ly rượu nếp,
Ðể say sưa quên hết cả Ngày Mai...

https://thuviensach.vn

Hồn thơ
Tặng Phạm Văn Ký
Kìa anh xem! Dải mây hờ trên đỉnh núi,
Buổi chiều hôm đã nhuộm một màu lam.
Và trên không đàn cò trắng đương làm
Một bài thơ dài không vần điệu.
 
Bài thơ ấy xóa dần trong rặng liễu,
Mà chúng ta - thi sĩ - đương mơ say
Ðương lặng nhìn hiện tượng của trời mây,
Lòng ta bỗng xôn xao và nức nở.
 
Rồi tự nhiên, âm thầm trong tiếng thở,
Lời ca ngâm vang dậy giữa đồi thông,
Khiến vi lau im lặng, suối trong ngừng,
Không lay nữa, cũng không thèm chảy nữa,
 
Chỉ ngây ngất lóng nghe lời mai mỉa
Những linh hồn vất vả vì yêu thương.
Kìa anh xem! Cô gái đứng bên đường,
Mặc yếm thắm, dáng ngây thơ và bẽn lẽn.
Hái rau sam, nhưng xuân tình không thể nén,
 
Trên làn môi ươn ướt như thèm duyên
Mà chúng ta - thi sĩ - lặng triền miên
Ðương tìm vần! Trẻ, đẹp, non trong nếp áo.
Nếu cảnh vật, nước mây không huyền ảo.
Hồn thơ đâu tràn vọt như giòng khe...
Hồn thơ đâu uyển chuyển như sáo hè,

https://thuviensach.vn

Văng vẳng thổi, lan man trong bóng tối
Và hồn thơ đâu, anh hỡi! Cao vòi vọi,
Như mây bay về chốn ngụ nàng Tiên,
Mà những đêm thanh trong lúc ngả nghiêng,
Ðể xiêm áo trễ tràng cho mát mẻ...

https://thuviensach.vn

Mất duyên
Kính tặng anh Mộng-Châu
(thay lời chị CTTNNL)
Xuân em hơ hớ như đào non,
Chàng đã thương thương muốn kết hôn.
Từ ấy xuân em càng chín ửng,
Ngày ngày dệt lụa bên sông con...
 
Chàng đã với ai đi tới “bỏ”
Cau trầu, lễ vật ở nhà em.
Me em nhận gả không đòi cưới,
Thấp thỏm em mừng được tấm duyên.
 
Từ ấy sao chàng không trở lại?
Vuông tơ em dệt đã gần xong...
Mấy lần đổi lá, dâu ngoài ngõ,
Mấy lượt mong chàng, chàng biết không?...

https://thuviensach.vn

Duyên muộn
Từ khi đôi má đỏ hây hây,
Em tập thêu thùa, tập vá may.
Chim sáo trước sân bay tới đậu,
Em mừng: sắp sửa lấy chồng đây...
 
Những lượt thu về, em thấy xuân,
Trên đôi má nõn lại phai dần...
Và lòng em chẳng còn nao nức
Như lúc trăng lên đốt khói trầm...
 
Người nói duyên em đã muộn màng,
Bởi vì nghèo khó chẳng xênh xang.
Nhưng xuân em chín từ năm ngoái,
Há phải vì em áo nối quàng?...

https://thuviensach.vn

Sượng sùng
Lúc chàng ở rể, em nào hay,
Thầy mẹ em đâu có tỏ bày...
Em cứ nhìn chàng không chút ngượng
Về sau, em biết, sượng sùng thay!...

https://thuviensach.vn

Hái dâu
Em bỏ công lao tự thuở giờ,
Chăn tằm mong kén chút duyên tơ,
Cứ ngày hai buổi em đi hái
Mớ lá dâu về xắt nhỏ, to...
 
Hái dâu em nghĩ lúc làm dâu,
In trí bà gia độc ác sao...
Vì thế em không còn muốn nữa
Lấy chồng cực lắm phải chơi đâu!...

https://thuviensach.vn

Quả dưa
Ánh nắng lao xao trên đọt tre,
Gió nam như lửa bốc tư bề,
Môi khô chưa nếm mùi son phấn,
Khao khát, trời ơi, bụm nước khe...
 
Lơ đãng mắt nhìn đến vạt dưa,
Quả dưa xinh xắn buổi ban trưa,
Chán chường hóng mát nằm phơi bụng,
Ai thấy lúc này mà chẳng ưa...
 
Ta lén ngắt đi rồi bóc xem:
Má hồng ửng đỏ rồi răng đen,
Ðã nhìn tận mặt còn chi nữa,
Tôi vội kề môi cắn... kẻo thèm...
 
Ánh nắng lao xao trên đọt tre,
Tiếng ca lanh lảnh trong vườn me,
Tiếng ca im bặt rồi thấp thoáng
Vạt áo màu nâu hiện trước hè...
 
Mùi hương đi trước, nàng theo sau,
Ðến chỗ vạt dưa bỗng nghẹn ngào,
Hổn hển nấc lên từng tiếng một:
Quả dưa ai hái? Quả dưa đâu!...

https://thuviensach.vn

Trái mùa
Mỗi độ trong vườn cam chửa chín,
Mỗi lần em nhớ người trai tơ...
Trưa hè năm ấy mua cam ngọt
Nhưng thấy cam xanh lại cáo từ...
 
Năm ngoái trong vườn cam chín đỏ
Gốc đào em đợi chàng qua mua...
Nhưng con chim khách không về nữa,
Chàng chẳng sang đâu, cam hết mùa...
 
Cam héo, lòng em cũng héo don...
Ðến nay em đã có chồng con.
Tình cờ hôm ấy chàng qua lại...
Cam trái mùa ...