https://thuviensach.vn

Mục lục
Chương 1
Chương 2
Chương 3
Chương 4
Chương 5
Chương 6
Chương 7
Chương 8
Chương 9
Chương 10
Chương 11
Chương 12
Chương 13
Chương 14
Chương 15
Chương 16
Chương 17

https://thuviensach.vn

DẤU CHÂN NGƯỜI LÍNH
Nguyễn Minh Châu
www.dtv-ebook.com
Chương 1
Nơi đây khi đang mùa thu hãy còn là một cánh rừng già im lìm như
ngủ. Lúc bấy giờ những người chiến sĩ bộ binh và cả những người chiến sĩ
trinh sát dày dạn và ưa hoạt động nhất của cấp trung đoàn hoặc sư đoàn hãy
còn ở tuyến hậu phương. Suốt cả một dải rừng núi âm u rậm rạp, thỉnh
thoảng mới thấy sáng bừng lên vài bông hoa chuối rừng đỏ nở trên những
thân cây gầy khẳng. Tiếp giáp với bìa rừng là bãi lau hoang vu, rồi lại một
cánh rừng khác, một bãi lau khác ăn thẳng ra con đường số 9 rải sỏi dẫn tới
một thị trấn và ngoại vi khu đồn địch. Suốt cả mùa thu, ở đây còn hết sức
yên tĩnh. Trên mặt đất khô ráo đang đón đợi mùa mưa ngàn tới, chỉ có bước
chân những đàn voi đi thủng thỉnh xéo nát từng bãi tranh, và báo trước cho
chiến dịch sắp mở là bước chân không để lại chút dấu tích của những người
lính trinh sát Bộ Tư lệnh chiến dịch và bọn thám báo Mỹ giậm đè lên nhau.
Khuê, chiến sĩ cần vụ của chính ủy trung đoàn 5 đã từng sống trên
mảnh đất này suốt từ trận đánh mở màn chiến dịch. Nhưng anh không khỏi
bỡ ngỡ mỗi khi có dịp rời khỏi hầm sở chỉ huy, đi trở lại khu rừng trú quân
hồi trung đoàn mới từ giã trạm giao liên cuối cùng tận ngoài bờ sông Xê
Pôn. Thế là sau một loạt trận đánh, địch đã dự đoán được đôi chút hướng
xuất kích của những đơn vị chiến đấu lớn của chúng ta. Chúng rải thuốc
độc hóa học và dùng máy bay B.52 rải bom theo lối "rải thảm". Chỉ có
trong vòng nửa tháng, từ khi tiếng súng đầu tiên của ta nổ vào giữa thị trấn,
các cánh rừng chung quanh đã quang đi từng vạt, từng vạt cỏ tranh bị thiêu
cháy, ở các chân lèn đá và dọc khe suối đã bị phát quang, máy bay trinh sát
các loại lượn đi lượn lại thăm dò suốt ngày đêm. Ban đêm từng chùm pháo
sáng liên tiếp treo lơ lửng trong bầu sương thăm thẳm trắng rừng trắng núi.

https://thuviensach.vn

Mặc cho máy bay địch trinh sát và bắn phá, dưới mặt đất bộ đội vẫn chen
chân nhau đi đông nghìn nghịt. Họ tranh thủ đi nhanh hơn, nhận mặt nhau,
chào hỏi nhau. Con đường cứ hình thành dần những khu vực tọa độ (1) của
địch. Trên chặng đường đầy cây cối đổ ngả nghiêng, khói bom khét lẹt và
đất đỏ lật lên lấp hết cây cối, từng đơn vị cứ đi qua, hết đơn vị này đến đơn
vị khác, hết binh chủng này đến binh chủng khác. Ban ngày có những khi
máy bay trinh sát không làm nhiệm vụ chỉ điểm cho máy bay phóng pháo,
với đôi cánh bằng gỗ dán, nó liệng từng vòng tròn rất hẹp trên từng chỏm
cây một. Từ bên thành cửa sổ trống hoác như con mắt mù thò ra một chiếc
loa phóng thanh và một giọng nói õng ẹo: Các anh bộ đội Việt cộng dũng
cảm! Đây là tiếng nói của người em gái mến thương của các anh. Các anh
hãy suy nghĩ mau mau trở về với người em gái mến thương và chính phủ
Quốc gia. Các anh sẽ được trọng dụng và chiều chuộng. Em đang trông
thấy các anh...
----(1) Khu vực tọa độ: khu vực mà máy bay địch đã tính sẵn trên bản đồ,
từng quãng thời gian nhất định bay qua ném bom một lần.
Dưới từng gốc cây, lính nhà ta vẫn thản nhiên ôm nhau ngủ, thảng
hoặc mới có anh chàng đang ngáy như sấm bỗng trở mình không thèm mở
mắt cáu tiết văng tục: "Trông thấy cái... mẹ mày!".
Không phải bây giờ mà từ đầu mùa xuân năm ngoái, Khuê đã quá
quen thuộc với khung cảnh này. Khuê đã quen với khu rừng suốt ngày đêm
dội vang những trận bom hất tung từng đám rễ cây và đất đá, những cuộc
chuyển quân trong tầm súng của địch, những con đường tiềm nhập ở vị trí
tập kết quân bị địch phát quang. Anh đã quen với những trận bom B.52 như
dựng lửa, với khung cảnh bề bộn tạm bợ của chiến trường, với cả mùa mưa
dai dẳng xô rừng ngập suối của rừng miền Tây vốn từ bao đời còn âm u và
hoang dại. Chính khung cảnh của chiến trường như thế, trước đây vài
tháng, khi anh còn mài gót giày trên những chặng đường đi dài dằng dặc

https://thuviensach.vn

của núi Trường Sơn, anh như đã trông thấy, hình như nó đang vẫy gọi, đang
giục giã anh và đồng đội của anh bằng tất cả sức mạnh quyến rũ không thể
nào lường được.
Ngày trung đoàn mới xuất quân từ hậu phương, Khuê là một tiểu đội
trưởng xuất sắc của đại đội trinh sát. Trên đường giao liên, ở một chặng nào
đó, đại đội trinh sát gặp u bộ (2) giữa lưng dốc, đang ngồi nghỉ. Một đám
người lố nhố bên rìa cỏ, anh nào anh nấy mặt mũi trắng trẻo, mồ hôi ướt
đầm đìa suốt dọc lưng áo thấm sang cả ba lô cóc, túi tài liệu lớn túi tài liệu
bé xếp dọc lối đi. Một anh phụ trách quân lực mặc quần đùi áo lót, khuôn
mặt còn trẻ mà đã hói lên tận đỉnh đầu, anh ta đang ngồi doạng chân trước
chiếc ba lô cóc to kềnh càng để quấy sữa bột, chợt trông thấy cái dáng nhỏ
bé và nhanh như sóc của Khuê vác súng tiểu liên đi vụt qua liền cất tiếng
gọi ầm ĩ cả rừng:
- Khuê ơi, về u bộ đi chứ!
----(2) U bộ: bí danh chỉ trung đoàn bộ.
Hai đồng chí cấp dưỡng vây quanh bởi đống nồi niêu xoong chảo cũng
góp vào một câu:
- Chúng tớ đã thổi cơm rồi, vắt cơm có thịt rang hẳn hoi. Chúng tớ
phải mang đi theo cho cậu đây này!
- Các cậu vắt thì các cậu cứ việc ăn! - Khuê vốn là con người vui vẻ
nhưng lúc đó anh đã gắt với hai đồng chí cấp dưỡng trung đoàn bộ lành như
đất.
Ở bãi khách kề trạm giao liên trung đoàn vừa đi qua, Khuê đã khoác
ba lô tới trung đoàn bộ một lần, sau khi anh nhận được một tờ giấy đánh
máy từ quân lực trung đoàn gửi xuống, điều động anh rời đại đội trinh sát

https://thuviensach.vn

về giúp việc cho chính ủy Kinh. Hôm đó, Khuê đến vào sau giờ ăn cơm,
bãi khách trung đoàn bộ đóng im lặng như không có một đoàn quân nào
đang trú. Những chiếc võng bạt mắc đan nhau từ gốc cây này sang gốc cây
khác, trên mỗi đầu võng treo lủng củng nào là xắc cốt, bi đông nước, dao
rừng, súng đạn. Loáng thoáng sau hàng cây một vài mái đầu đang cúi
xuống hí hoáy viết, và ngoài xa không biết từ một bãi khách nào khác vang
tới tiếng dao chặt trên thớt lách cách, tiếng động vang dội vào tận lèn đá.
Khuê đi quanh quẩn, anh tới bên một cái võng mắc thõng sát đất và vặn vẹo
như một cái vỏ đỗ, bên trong một người nằm đó và vẫn còn thức, cặp mắt
đang ngước lên nhìn cái kẽ xanh giữa vòm lá, một vết sẹo dài như một nhát
dao chém ngang đuôi lông mày.
- Cậu ơi, thủ trưởng Kinh ở đâu nhỉ?
- Mình đây, mình là Kinh đây!
- Báo cáo thủ trưởng...
Chính ủy Kinh cất tập giấy đánh máy dày gần bằng quyển sách vào
trong một chiếc túi vải hoa, khoác túi lên vai rồi kéo Khuê đến bên một cái
túp sàn ken bằng thân những cây sậy giập vỡ, đó là chiếc lán cỏ tranh duy
nhất của cả khu vực bãi khách.
- Ô... ông lên có việc chi mà khoác ba lô nặng thế vậy?
Câu nói của Kinh đầy tiếng địa phương, rất nặng. Ông mặc bộ đồ quần
áo vải nâu, vóc cao lớn, tóc húi ngắn và đã bạc ít nhiều, con mắt bên trái bị
thương hơi trắng đục luôn luôn như có một ánh giễu cợt người đang đứng
trước mặt mình. Khuê ngắm ông, chợt nhớ ngày anh mới về đại đội trinh
sát, còn đóng quân ở một làng mạn trung du, Khuê dẫn một đàn bò gần
chục con của đại đội đi chăn ở mé đồi hoang. Thả cho bò đi ăn rong vừa
xong là Khuê gục vào đọc "Ruồi trâu" không còn biết ngẩng đầu lên nữa,
cho đến lúc nghe tiếng la đến khản giọng từ một xóm ở bên kia cánh đồng,

https://thuviensach.vn

anh mới ngừng đọc. Lúc bấy giờ, Khuê mới biết bò của mình đang gặm lúa
của dân, từ dưới chân đồi một người nông dân mặc chiếc áo quân phục đã
bạc trắng đang lùa bò lên. Khuê vất sách vội vàng chạy đến xin lỗi. Anh
tưởng người đó là một người nông dân trong làng nên đề nghị được đền số
lúa những con bò đã ăn mất. Người đó cười với anh bằng con mắt như chế
giễu, và liền bỏ đi sau khi nói: "Lần sau đồng chí nhớ đừng để cho bò gặm
lúa của dân, nhớ nhé!". Về sau Khuê mới biết người nông dân đó chính là
chính ủy của trung đoàn mình.
Khuê xốc chiếc ba lô và trang bị quân dụng nặng gần bốn chục cân
trên lưng. Anh rập gót đứng thẳng rồi móc túi lấy tờ giấy đánh máy "Quyết
định thuyên chuyển":
- Báo cáo thủ trưởng, tôi là Khuê ở đại đội trinh sát.
Kinh khoát tay rất rộng vỗ vai Khuê:
- A... Ông đặt ba lô xuống, ngồi đây chúng mình nói chuyện. Biết hút
thuốc lá không nào?
- Có ạ!
- Ông hút thuốc lá, mình hút thuốc lào. Chúng ta nói chuyện làm quen
với nhau đi nào, lên đây ở với mình có thắc mắc gì không?
Khuê nhận ngay thấy nếu mình nói thật với con người này cũng chẳng
có tội vạ gì cả.
- Báo cáo thủ trưởng...
- Thế nào, có gì cứ nói...
- Tính tôi hay nghịch lắm, sợ nhận công tác phục vụ thủ trưởng không
chu đáo.

https://thuviensach.vn

- Thì tôi cũng nghịch! - Kinh đáp một cách hăng hái.
- Và thưa thủ trưởng, thú thật tôi đi chiến đấu chỉ muốn được ra ngoài
chiến hào.
- Thì tôi cũng ra chiến hào!
Tuy đã nổi tiếng là "cây nói" ở đại đội trinh sát, Khuê cũng không còn
biết làm thế nào trước cái cách đối đáp của Kinh. Anh đành đứng im lặng.
Lát sau, Kinh nói tiếp với Khuê như nói với một người ngang hàng:
- Nếu ông ở gần, ông sẽ hiểu tôi hơn. Nhưng tôi cũng không nài ép
ông.
Chính ủy cho phép Khuê được trở về vừa hành quân vừa suy nghĩ, hẹn
sau hai chặng đường giao liên sẽ lên trả lời.
Khuê lại trở về hành quân cùng đại đội trinh sát. Nhưng ngay hai hôm
sau, anh đã khoác ba lô tới chính thức nhận nhiệm vụ ở trung đoàn bộ.
Trong những ngày trung đoàn sắp bước vào chiến đấu, Khuê không muốn
về cơ quan một chút nào nhưng anh biết mình không thể từ chối nhiệm vụ
mới. Vì anh biết đó là quyết định của cấp trên.
***
Đã sang những ngày mưa dầm và rét. Mùa xuân sắp đến. Bầu trời trên
các chỏm rừng suốt ngày mù mịt mưa sương. Các con đường mòn chạy
xuyên qua Trường Sơn bao giờ cũng lõng bõng một lớp bùn nhão đầy vết
giày in chi chít ngang dọc. Các ngả đường ngập những lính, đâu đâu cũng
nghe những tiếng hát, tiếng ồn ào của đám đông, đâu đâu trong rừng cũng
sực lên hơi người, đâu đâu cũng gặp những bếp than cháy dở, những cái túp
cỏn con kề bên suối bên trong ba hòn đá vực dưới suối lên đã cháy đen
thui. Bất cứ một người nào đi trên con đường này cũng phải tự hỏi: Ai là

https://thuviensach.vn

người đầu tiên tới đây dựng lên cái bếp lửa sơ sài bên con đường rừng? Bàn
tay người lính nào đã dùng mìn bẫy đá, cầm dao phát cây? Và người cán bộ
tham mưu nào đã từng mang một chiếc địa bàn và một mảnh bản đồ, đứng
chon von trên đỉnh núi để ngắm hướng cho việc mở đường? Con đường
nào sẽ là con đường thẳng nhất, ít gặp núi cao vực sâu nhất? Con đường
giao liên ban đầu chỉ hẹp như lối đi của người địa phương mở lên rẫy, đầy
những mối vỡ tổ, hăng mùi nhựa cây và thỉnh thoảng còn thấy in những vết
chân hổ giống như những con dấu của rừng hoang, những con hổ đêm đêm
vượt qua đường để đi tìm mồi. Chính ủy Kinh là một trong những người đã
từng đặt bàn chân lên con đường này từ những ngày mới khai phá đó. Ngày
đó Kinh là một cán bộ tuyên huấn thuộc Tổng cục Chính trị. Ông có nhiệm
vụ vào thấu một vùng chiến trường nằm khá sâu để truyền đạt nhiệm vụ và
chủ trương vũ trang của Đảng. Ngày đó ở quê, vợ Kinh chưa đẻ đứa con
thứ năm và ở đây, lối đi vừa mở chưa có nhiều bàn chân giậm lên để in
thành một con đường mòn hẳn hoi như bây giờ. Kinh còn nhớ ngày đó
đường rất vắng, thỉnh thoảng mới gặp một đoàn đi. Các con suối còn mọc
đầy rêu, chưa có những cái bếp dựng lên rải rác. Và trong các khu rừng,
những căn nhà của trạm giao liên cũng chưa thật là chật chội phải chen
chúc, nhân viên của trạm chưa phải bận tíu tít lên vì công việc đón tiếp.
Ngày đó cũng chưa phải phát quang mặt đất từng khu vực rộng để thiết lập
các bãi khách đủ chỗ cho hàng tiểu đoàn mắc võng.
Đoàn đi của Kinh có chưa đầy một chục người, do Kinh làm tiểu đội
trưởng kiêm tổ trưởng Đảng. Lượng, đại đội trưởng đại đội trinh sát của
trung đoàn 5 bây giờ cũng có mặt trong số những người cùng đi với Kinh
năm đó. Năm đó Lượng mới hăm ba tuổi nhưng vào bộ đội đã lâu. Lượng
là một chiến sĩ hết sức tháo vát vì trong cuộc đời Lượng phải lo tự lập thân
từ hồi còn nhỏ. Chuyến đi cũng vào một mùa đông. Đêm nào Lượng cũng
nhóm lửa cho cả đoàn. Một ngọn lửa cháy sáng, những chiếc võng mắc
chung đầu với nhau trên những thân cây chung quanh bếp. Từng người nằm
nghiêng trên võng, tay bóp chân để ngày mai đi chặng tiếp, mặt hướng về
phía ngọn lửa ở giữa mà nói chuyện hoặc nghe đài. Cứ tầm nửa đêm khi

https://thuviensach.vn

mọi người đều ngủ cả, thỉnh thoảng Lượng lại thức dậy, thò chân vào dép
đi lẹp kẹp tới quẳng thêm củi vào cho ngọn lửa luôn luôn cháy sáng để xua
hổ. Lượng rất ham được nghe Kinh kể những trận đánh hồi kháng chiến
chống Pháp, những cuộc hành quân, những trận Kinh một mình chiến đấu
giữa vòng vây giặc. Lượng hiền và ít nói, hơi khó tính, cách sống như một
người đã đứng tuổi. Kinh coi Lượng như một đứa con hay em. Ngược lại
Lượng rất kính trọng và yêu mến Kinh, mặc dầu cái tính chểnh mảng và
hay quên của Kinh dọc đường cũng khiến cho Lượng đôi lúc phải khó chịu.
Đoàn đi gần tới đích vào những ngày mưa dai dẳng đến nỗi ba bốn
ngày thông không sao đặt ba lô xuống chỗ nào mà thổi cơm được. Đến
chặng nghỉ, từng người cứ khoác chiếc ba lô như một cái bướu mọc sau
lưng mà nhai gạo rang rồi lại tiếp tục đi. Gạo rang trộn đường đựng trong
túi ni lông của từng người cũng sắp cạn, đó là khẩu phần "sẵn sàng chiến
đấu" đáng lý không được đụng tới. Nhưng tìm cái gì để ăn thay?
Lượng bàn:
- Anh Kinh ạ, ta sẽ khắc phục để thổi cơm.
Kinh vuốt nước mưa chảy ròng ròng trên mặt:
- Ông thổi được cơm giữa lúc này thì chả thua gì cái cô nào đó vừa
chăn cóc, vừa ăn mía, vừa ngồi trên thuyền thổi cơm thi ngày xưa!
- Được! Tôi sẽ khắc phục thổi được cơm. Anh cho anh em tìm chỗ
mắc võng ngủ đi, và bảo đồng chí nào vác mấy bao gạo ướt ra đây cho tôi.
Lượng cởi ba lô. Anh rút dao đi men bờ suối, lát sau đã đội về những
bó lá và hai ba tấm phên kết bằng lá mây và lá dong rừng. Một cái túp mái
uốn cong chỉ cao đến bụng được dựng lên bên bờ suối. Anh nhảy xuống
giữa lòng suối khuân ba hòn đá bằng nhau rồi dùng xẻng xén đi một lượt cỏ
ướt, lại hớt đi một lớp đất dày bên trên. Đất rừng giữa mùa mưa nhưng
trong lòng vẫn khô ráo. Chỉ trong một tiếng đồng hồ sau, một ngọn lửa đã
https://thuviensach.vn

cháy bùng lên bên trong cái túp bằng lá hãy còn xanh biếc, một cuộn khói
ấm áp lách qua kẽ lá bay thoát ra ngoài. Lượng đánh đường thoát nước
chung quanh lán rồi ngẩng lên, cất tiếng gọi vui vẻ:
- Anh Kinh và các anh ơi, nửa tiếng nữa sẽ có cơm nóng nhé, cứ ngủ
đi!
Trong những ngày mùa đông, cái khó của tất cả mọi người là làm sao
gây cho được ngọn lửa. Rừng mưa ướt đầm đìa hàng tháng trời. Ai đã từng
sống qua một mùa mưa trên Trường Sơn hẳn biết. Lá cây bao giờ cũng cụp
xuống và ướt loáng. Thân cây đầy rêu. Đá trơn tuột. Mái lán không bao giờ
ngớt cái âm điệu lộp độp của mưa rơi nghe váng óc như có người cầm gậy
xăm trên đầu. Ngọn lửa nhen mãi vẫn không bén, chỉ khói mù. Lại chổng
mông thổi. Ba hòn đá con con nước đã ngập đến lưng. Ngọn khói lan trên
nóc lán rồi bám chặt lấy các vòm cây ướt át, đọng lại ở đó mãi. Tiếng máy
bay ì ầm. Tiếng ve. Tiếng suối lũ. Con chim gì đó kêu tút tút không hề biết
mỏi. Giữa những ngày mưa dầm dề như thế, rừng Trường Sơn ban đêm
càng lạnh lẽo. Bao nhiêu người bốn phương, quen biết nhau và chưa hề
quen biết nhau cùng đến ngồi bên nhau trong bóng tối. Bên ngoài căn nhà
trạm giao liên dành cho khách đi đường, tiếng mưa đổ ào ào và tiếng ve
mùa đông kêu như có ai đem cạo tinh nứa ở đầu giường. Chiếc đài nói oang
oang từ trong lòng một người nào đó tố cáo Mỹ vừa đưa hàng vạn quân vào
miền Nam. Những người khách đi đường tìm củi để nhen lửa sưởi với
nhau. Nhưng lần mò hì hục hằng tiếng đồng hồ lửa vẫn không cháy. Mọi
người đã nản. Thì vào giữa lúc mọi người sắp đi nằm, một ngọn lửa nhen từ
một bàn tay cần mẫn nào đó cháy lan dần, ban đầu còn le lói, chẳng mấy
chốc đã bùng dậy rắc ánh sáng lên khắp gian nhà. Lửa cháy phần phật như
một lá cờ vừa mở, hắt hơi nóng lên bằng chừng ấy khuôn mặt và bàn tay.
Giữa nhiều bàn tay mở xòe chìa về phía ngọn lửa, bàn tay của người vừa
nhen lửa cũng chìa ra lẫn trong những bàn tay người khác. Câu chuyện vui
bắt đầu nở. Tiếng cười cứ phá lên. Rồi những người đi đường tới muộn lọc

https://thuviensach.vn

cọc chống gậy đến. Những người đang ngủ choàng thức giấc cũng tung
chăn tới ngồi lẫn giữa vòng người chung quanh bếp.
Liên khu X..., sau ngày đoàn Kinh đi công tác tới đó đã nhất loạt trỗi
lên một phong trào tự võ trang và đồng khởi hết sức mạnh mẽ. Đế quốc Mỹ
và tay sai tưởng có thể dập tắt được ngọn lửa cách mạng nhưng từ trong
bóng tối, ngọn lửa đã được Đảng nhen nhóm dậy. Những người đảng viên
và những quần chúng của Đảng ở các cơ sở làng xã đã đứng dậy tổ chức
cuộc chiến đấu của họ. Từ trong vũng máu, ngọn lửa mở đầu cuộc kháng
chiến chống Mỹ đã được nhen dậy bởi bàn tay những con người bình
thường và trung kiên nhất.
***
Chuyến đi công tác, nửa năm sau Kinh mới quay trở ra. Trên chặng
đường đi vào và lúc ra về, đoàn vẫn nguyên vẹn. Nhưng đến một chặng
cuối cùng bên con đường số 9, lúc đã sắp về đến căn cứ hậu phương thì
thình lình địch đổ quân xuống con đường đi. Một buổi sáng, những chiếc
trực thăng sơn màu kẽm, bụng phình to như những con cá lóc chửa bay
rùng rùng từ phía Đông Nam lên. Mỗi chiếc trực thăng chở một trung đội
lính Mỹ, có ba cánh quạt. Cánh quạt trực thăng quay tít khiến lá tranh đổ
ngả rạp. Lượng nằm ngửa, gió quạt thốc vạt áo trùm kín cả đầu cả mặt. Anh
nhỏm dậy, gió xô ngã. Lại ngồi dậy. Anh quỳ lom khom để ngó chúng.
Bỗng Lượng thấy lửa chớp nhoàng một cái trước mặt: Bọn chúng bắt đầu
bắn dọn bãi rồi!
- Anh Kinh ơi, cho tôi bắn trực thăng nhé! - Lượng hét to át cả tiếng
hai mươi ly nổ chung quanh.
Kinh phán đoán: Tụi thám báo mặt đất đã phát hiện được đoàn của
mình nhưng chúng vẫn còn gờm không dám nổ súng nên phải gọi trực
thăng đến chụp bắt.

https://thuviensach.vn

Kinh không do dự, liền hạ lệnh cho bắn.
- Ngon xơi quá! - Lượng reo lên.
Bọn địch láo nháo xúm quanh một cái thành cửa sổ, đang thả đạn cối
xuống. Lượng kề súng vào vai xiết cò lia trọn một băng hạ ngay chiếc trực
thăng đầu tiên. Cuộc chiến đấu bắt đầu. Bọn chúng có đến một đại đội. Bên
ta, chín người của một đoàn đi công tác được chia thành ba tổ chiến đấu.
Kinh hạ lệnh cho đoàn phó nắm hai tổ. Đại bộ phận vừa mở đường rút
về phía dãy núi đá cách đấy độ hơn năm trăm thước. Kinh trực tiếp nắm
một tổ trong đó có Lượng, ở lại yểm hộ cho anh em rút. Lượng cùng một
chiến sĩ và đoàn trưởng Kinh, ba người chiếm một cái gò đất giữa bãi tranh.
Những cây mù u mọc chung quanh gò bị đẵn từ khi nào không biết chỉ còn
trơ những cái gốc. Lượng cởi chiếc áo bị cháy trải xuống bên một gốc mù
u. Anh trịnh trọng bày lên một hàng lựu đạn Mỹ vừa cướp được, lẫn với
những quả lựu đạn chuôi dài của ta:
- Anh Kinh ơi, những quả lựu đạn Mỹ này sử dụng thế nào nhỉ?
- Cậu tháo khuy ra nhưng tay cứ phải nắm chặt cái mỏ vịt. Thế, cứ vứt
ra tự khắc nó nổ!
- Tiên sư cái thằng Mỹ này, quả lựu đạn giết người của nó cũng văn
minh và tiện lợi gớm!
Tàn tro trộn lẫn mồ hôi chảy ròng ròng trên trán, trong hai hố mắt, trên
ngực Lượng. Chung quanh cái gò đất, nắng và lửa cháy, cùng với tàn tranh
bay đen trời. Xác những tên Mỹ nằm co quắp khắp nơi. Ngay trước mặt
Kinh, bên kia một gốc cây, ba bốn thằng chết nằm ngửa tênh hênh. Nắng
như giội lửa xuống những khuôn mặt chúng. Bấy giờ, cối và đại liên lại nổ
ầm ầm vào chân gò. Kinh bế đồng chí chiến sĩ đã bị thương nặng vào giấu
sau một bụi cây, mắt vẫn nhìn về phía trước:

https://thuviensach.vn

- Này Lượng!
- Có tôi.
- Nghe đây. Đợt này nhất định chúng sẽ kéo lên rất đông. Cậu có nghe
được tôi nói không?
- Có.
- Bây giờ cậu để tất cả lựu đạn lại cho tôi... Anh em đằng sau đã rút
xong. Cậu hãy lui ra sau dùng tiểu liên yểm hộ cho tôi, và cõng thương
binh về...
Lượng hiểu ý định người chỉ huy.
- Tôi phải là người rút lui sau cùng - Lượng trả lời kiên quyết - Anh là
đoàn trưởng, anh phải rút về trước đi, anh Kinh!
Quân Mỹ tiếp tục xô vào. Ngay hai loạt tiểu liên đầu tiên, hai người đã
quật ngã hai tên hăng hái chạy trước. Tất cả chùn lại. Nhưng một quả đạn
cối bỗng nổ tung, đất đá và tàn tro vọt lên. Kinh bật lên một tiếng chửi, một
nửa khuôn mặt Kinh tự nhiên tê dại đi. Lượng bồi thêm một chùm lựu đạn
vào đám quân Mỹ đang nằm bẹp sau các xác chết rồi chạy vội về phía
Kinh. Anh thấy hố mắt bên trái của Kinh như tụt sâu xuống. Một dòng máu
từ bên trong cái hố mắt rỏ thành giọt lăn qua vành má lấm đầy bụi tro
xuống cằm. Khoảng túi áo ngực và cả báng súng Kinh đang cầm tay cũng
đọng những vết máu lẫn với tàn tro.
Kinh ngồi bệt giữa đất cho Lượng quấn vòng băng cá nhân trùm kín
đầu. Kinh dặn Lượng cách vừa đánh vừa rút. Kinh đã bị choáng nhưng vẫn
còn khỏe lắm. Ông cúi xuống xốc đồng chí chiến sĩ bị thương lên lưng,
bước từng bước chắc chắn và chậm chạp về phía sau, thỉnh thoảng dừng lại
kẹp súng vào nách bắn yểm hộ cho Lượng.

https://thuviensach.vn

Cuộc chiến đấu tiếp theo dưới chân lèn đá, bọn chúng bỏ xác lại từng
đống. Năm giờ chiều, quân Mỹ thu dọn chiến trường một cách máy móc và
đúng thời giờ như những người thợ làm xong một buổi trong xưởng máy.
Ngồi bên vách núi đá, Kinh nhìn ra khoảng gò bãi tranh, con mắt trái đau
nhức nhối. Bọn địch bắt đầu kéo xác ra đường cái ngồi hút thuốc lá, ăn kẹo,
chờ trực thăng tới đón. Thật tiếc! Tất cả các khẩu súng của Kinh và của anh
em trong đoàn đều hết đạn, lựu đạn cũng hết nhẵn, mỗi người chỉ còn một
con dao găm dùng để phát cây. Chúng vừa rút lui, Kinh liền cho mọi người
xuống bãi tranh để tìm Lượng. Tìm khắp nơi không thấy. Cũng không thấy
xác. Kinh quyết định cho đoàn ở lại thêm một ngày nữa để tìm, và dò la tin
tức thì biết Lượng đã bị địch bắt. Cơ sở trong vùng cho biết quân địch chết
và bị thương gần ba chục tên. Lượng bị thương ngất đi, đã bị chúng bắt
đem lên trực thăng chở về thị trấn Khe Sanh.
Sau khi đoàn công tác về đến hậu phương một thời gian rất lâu, Kinh
vẫn chưa hề báo tin tức gì cho gia đình của Lượng. Nhưng Kinh nghĩ chắc
chắn Lượng không còn nữa! Khoảng ba năm sau, Kinh từ trên cơ quan
Tổng cục Chính trị về nhận chính ủy trung đoàn 5. Kinh về hôm trước thì
sáng hôm sau, Nhẫn, trung đoàn trưởng, đề nghị ông xuống một đại đội để
theo dõi tình hình kiểm tra vũ khí, nhân tiện làm quen với anh em cán bộ và
chiến sĩ dưới đơn vị. "Có đại đội nào ở gần đây không?" - Kinh hỏi trung
đoàn trưởng.
- Có "thằng" trinh sát!
Kinh xuống đại đội trinh sát một cách thực là tình cờ. Ông vừa bước
chân vào đến sân thì đã thấy Lượng đang ngồi chồm hỗm trước một đống
vũ khí: súng trường, tiểu liên báng gập, tiểu liên cực nhanh của Mỹ, lựu
đạn, thuốc nổ, các thứ được bày biện thứ tự trên những tấm ván nằm.
Lượng mặc bộ quân phục còn nguyên nếp hồ. Vẫn cái thân hình cao lớn và
chắc nịch, vẫn con mắt có một vệt đỏ bên khóe, vẫn những cử chỉ và tiếng
nói cứng cỏi như ngày trước. Lượng cầm cuốn sổ mở ra chỉ bằng nửa bàn

https://thuviensach.vn

tay, đang to tiếng với một người cán bộ đứng bên cạnh: "Đồng chí thử soát
lại xem, thế mà cũng gọi là nắm thực lực vũ khí ư?".
"Hắn nom già đi nhiều quá. Như một người ngoài ba mươi". Kinh
nhận xét. Phải sau một lát, Kinh mới nhận ra được nhưng vẫn còn nghi
hoặc.
- Gì mà gắt om lên vậy hả ông? - Kinh bước tới bên cái bậc thềm lát
đá, mỉm cười hỏi.
Lượng ngẩng lên ngắm con người vừa mới đến, nhìn chòng chọc vào
con mắt bên trái rồi ném cuốn sổ tay xuống thềm:
- Chao ôi, anh Kinh!
Khi Lượng kẹp đôi cánh tay rắn chắc như chiếc đòn gánh vào sau lưng
ông đến đau điếng, Kinh mới thực sự tin rằng Lượng hãy còn sống.
Lượng buông Kinh ra rồi vội vàng lôi ngay vào trong nhà:
- Anh đi đâu mà tìm tới đây được hả?
- Mình mới về làm chính ủy ở đây, mới về chiều hôm qua - Con mắt
trái của Kinh hình như có ngấn nước mắt - Kể đi, làm sao cậu lại còn sống
được? Hồi ấy chúng mình cứ xắn quần đi tìm xác cậu suốt một ngày ở cái
bãi tranh. Sau cùng mình biết cậu bị bắt, và mình đoán không khéo chúng
nó đã "làm thịt" cậu rồi!
- Chính tôi cũng nghĩ thế. Nhưng những người như chúng ta dễ gì
chúng giết chết được! Chao ôi, quả đất thật là tròn nhỉ? Ai sắp đặt mà khéo
thật. Tôi với anh lại về với nhau ở trung đoàn này. Gia đình vợ con anh hồi
này thế nào?

https://thuviensach.vn

Kinh kể vắn tắt những công việc trong gia đình cùng tình hình con cái
cho Lượng nghe.
Lượng hỏi thăm:
- Còn thằng đầu lòng của anh, cái thằng hồi đi đường anh hay kể
chuyện về nó ấy?
- Nó là thằng Lữ, cái thằng ấy là thứ hai. Tôi đã cho đi bộ đội và đã
gửi nó vào một trung đoàn pháo - Kinh than thở - Vào bộ đội nhưng nó vẫn
giữ thói cũ, nó vẫn chọc trời khuấy nước ở bên đó, ông tính có ghê không?
Lượng đứng dậy với tay lên xà nhà lấy khẩu súng, bảo Kinh:
- Anh ở nhà đợi tôi một lát. Tôi ra đầm kiếm một con vịt trời. Anh em
mình phải ngồi với nhau hết buổi chiều hôm nay, tôi mới kể hết chuyện của
tôi cho anh nghe được.
Kinh sực nhớ ra:
- Nhưng còn việc kiểm tra vũ khí, các cậu làm đến đâu rồi?
- Anh cứ yên tâm. Thời gian tôi đi với anh, anh hẳn biết tôi giữ khẩu
súng như thế nào? Bộ đội ở đây đừng có lơ mơ với tôi về cái khoản đó mà
được đâu.
Kinh đi quanh quẩn một vòng chung quanh cái thôn đại đội của Lượng
đang đóng quân. Tất cả đều hết sức yên tĩnh trong một buổi sớm mùa hạ.
Những tốp máy bay phản lực của địch đi bắn phá hậu phương chưa bay qua
vùng trời trong trẻo. Ngoài bãi dâu, một con vịt đủng đỉnh dẫn lũ con vừa
mới nở đi kiếm ăn, con nào cũng vàng rộm như những nắm bông nhuộm
phẩm. Tiếng mấy cậu anh nuôi kháo chuyện lao xao với những người con
gái ngoài bờ giếng. Dọc lối đi lát gạch ngoài cổng làng, người ta đang phơi
thóc. Và ngoài xa tít nơi cuối cánh đồng lúa bỗng nổ ran một tiếng súng.

https://thuviensach.vn

Kinh nhìn ra. Chỗ có tiếng súng vừa nổ, một bóng người cởi trần chạy
khom khom giữa những vạt cỏ xanh mướt cao lút đầu, khiến Kinh chợt nhớ
lúc mình và Lượng luồn qua bãi tranh đang cháy.
Hôm đó chính ủy Kinh ở lại ăn cơm trưa với đại đội trinh sát và nói
chuyện suốt cả buổi chiều với Lượng. Nhập nhoạng tối, Kinh mới trở về
khu vực đóng quân của trung đoàn bộ. Trong bóng tối, Lượng và Kinh đi
dọc con đường gạch, Lượng hỏi dò:
- Rồi chúng ta lại kéo nhau đi làm một trận nữa chứ anh?
Kinh đáp:
- Tất nhiên, chúng mình đâu phải là một trung đoàn pháo cao xạ.
Chẳng lẽ nhân dân nuôi nấng những người chiến sĩ bộ binh để ngồi ở đây
mà ngắm lưỡi lê chơi hay sao?
***
Các cán bộ tiểu đội trinh sát đặt cho Khuê nhiều biệt hiệu khác nhau,
vào từng thời kỳ một: "ớt chỉ thiên", "cây nói", "nhà chiến lược"... Không
biết ra chiến trường lần này Khuê có "ăn nên làm nổi" không, chứ như cách
sống ở hậu phương thì anh tiểu đội trưởng nhỏ nhắn có mái tóc cum cúp,
đôi mắt hẹp và đen ấy, đã được mọi người trong đại đội, kể cả cán bộ trên
ban Hai. (3) xác nhận anh ta vào bộ đội để làm chiến sĩ trinh sát chứ không
phải để làm một việc gì khác. Hầu như suốt cả ngày lúc nào Khuê cũng vui
vẻ, ăn nói lúc thì như thằng trẻ con, lúc đĩnh đạc như một người đứng tuổi,
có lúc hắn ta nhận xét mọi việc như một người đã từng trải hết sự đời.
Những chàng tiểu đội trưởng trinh sát đều là những tay cự phách không
phải là vừa, vậy mà với tuổi mười chín, mặt lại còn non hơn nữa, Khuê
được các bạn đồng cấp khen cho là: "Thằng cha Khuê ấy thật là tinh đời",
"Con mắt ti hí và đen láy của nó chính là mắt chết gái", "Việc này phải có
miệng thằng cha Khuê vào mới xong". Vừa mới về đại đội trinh sát chưa

https://thuviensach.vn

bao lâu, vậy mà Khuê đã thông tỏ hết mọi chuyện trong đơn vị như một
người đã từng sống hằng năm. Mỗi lần dự cuộc hội ý buổi tối xong, Khuê
thường ở nán lại trên đại đội bộ chơi, cùng các cậu phụ trách tiểu đội khác
hút thuốc, uống nước, cho nhau xem thư, có khi vật nhau, đuổi nhau chạy
huỳnh huỵch ngoài sân như một lũ trẻ. Đại đội trưởng Lượng ban đầu thấy
Khuê chơi đuổi bắt với hai đứa trẻ nhà mình đóng quân, anh tự phàn nàn:
"Cán bộ thế đấy, y như một thằng con nít!". Hôm sau anh ngồi trong nhà
nghe Khuê tán chuyện với cô con gái lớn của nhà chủ ở ngoài sân, anh vội
giật mình bảo: "Thằng này chẳng trẻ con chút nào đâu!". Đến những ngày
đơn vị bắt đầu diễn tập, nhiều buổi Lượng đi theo Khuê, xem cách cậu ta
huấn luyện tiểu đội, anh bất giác nghĩ: "Thằng này thử cho nó một đại đội,
nó nắm quân đánh nhau được!".
----(3) Ban Hai: ban trinh sát sư đoàn.
Một hôm Lượng hỏi Khuê:
- Cậu đã đánh nhau chưa?
Khuê châm một điếu thuốc, chậm rãi và trân trọng mời Lượng cùng
hút, phả khói rồi nhìn Lượng qua đôi mắt hẹp:
- Mới sơ sơ...
- Bao giờ?
- Mùa mưa năm ngoái.
- Ở đâu?
- Bên khu Đông đường số 9.

https://thuviensach.vn

Khuê trả lời nhát gừng, vậy mà trong hồ sơ quân nhân của Khuê,
Lượng giở ra xem đã thấy có hai tấm huân chương. "Những tay cấp dưới
này không thể xem thường được" - Lượng nghĩ. Nhận xét của Lượng hoàn
toàn được xác nhận là đúng. Hôm đó, Lượng sắp cùng Nhẫn và đoàn cán
bộ tham mưu của trung đoàn lên đường để chuẩn bị chiến trường, anh
xuống bếp anh nuôi nhờ bác Đảo, tổ trưởng nấu ăn hớt tóc hộ. Bác Đảo
quấn chiếc khăn dù quanh khuôn ngực vạm vỡ của đại đội trưởng, cầm
chiếc kéo díp tanh tách, mắt lúng liếng, cái cổ ngúc ngắc.
- Vẽ chuyện - Lượng nhìn bác thợ cắt tóc mặc chiếc bờ lu đầy nhọ nồi
đang làm điệu bộ - Tôi đang sốt ruột đây!
- Gì đi nữa thì anh cũng là một người chưa có vợ, tôi phải cắt cho anh
cái tóc thật đẹp!
- Chẳng có lẽ kỳ này bác cho tôi đi chưng diện với thám báo Mỹ?
- Cũng phải cho chúng nó biết thêm một điều là bộ đội chúng ta sống
rất ung dung, và những người chiến sĩ anh nuôi lão luyện ở phía bên ta chỉ
cần một chiếc kéo cũng có thể tạo được một cái đầu tuyệt mỹ!
- Thôi đi bác Đảo, bác lại đem rế úp lên đầu tôi, tôi biết thừa!
Cắt tóc xong, khi Lượng đã sắp ra về, bác Đảo chợt hỏi:
- Anh đã biết chuyện gì về thằng Khuê chưa?
- Gì vậy?
- Buổi trưa hôm kia nó lên nằm ngủ với tôi. Tôi với "thằng nhóc" nằm
chung cánh phản. Tôi thấy nó cứ trằn trọc hết vật mình sang bên này lại vật
mình sang bên kia. Tôi chửi ầm lên: "Mày rửng mỡ đến thế kia ư hả "thằng
nhóc"! Có để cho tao chợp mắt một tẹo để chiều còn nấu cơm cho mà ăn
không thì bảo?". Nó đứng dậy bỏ đi, hai con mắt đỏ kè. Tôi nghĩ bụng: "Kệ

https://thuviensach.vn

thây mày, sao hôm nay chưa nói động tới đã tự ái!". Lúc ngủ dậy, tôi đang
thò bàn chân xuống giường xỏ dép, chợt nhìn thấy một chiếc phong bì nó
đánh rơi lại trên cánh phản, liền rút bức thư ra đọc. Chữ trong thư đúng chữ
thằng em trai của nó đang ở nhà. Anh Lượng ạ, nhà nó bị bom chết một đứa
em lên năm, bà mẹ bị thương nặng, nhà bay mất không còn một mảnh ván.
Chi...