https://thuviensach.vn

Table of Contents
CẢ ĐẤT NƯỚC MÚA LĂM VÔNG
MÙA THU LUÔNG PHA-BANG
BẾN THÀ ĐỪA
TRÊN CAO NGUYÊN BÔ-LA-VÊN
VIÊNG CHĂN HÔM NAY
NHÌN QUÊ
Ở PHNÔM PÊNH
TRỞ LẠI PHNÔM PÊNH
TRỞ LẠI CAM-PU-CHIA

https://thuviensach.vn

KÍ ỨC ĐÔNG DƯƠNG
Bút kí
Tác giả: Tô Hoài
Ebook: Cuibap
Text: Waka.vn
Bạn đọc đang cầm trên tay bản in mới nhất, đầy đủ và hoàn thiện nhất
do chính bố tôi, Nhà văn Tô Hoài đọc và sửa chữa trước lúc đi xa một thời
gian.
Đã từ lâu từ khi cầm bút bố tôi là người cẩn thận và luôn có trách
nhiệm với câu chữ nên mỗi bản in dù là in lại nhưng ông luôn đọc, cắt gọt,
chỉnh sửa, “uốn nắn”, tỉ mẩn như người dệt vải. Khi ông trao lại cho tôi để
xử lý nhập liệu với một bản thảo chi chít màu mực, chữ, từ, câu mà ông
thêm bớt đan xen ngang dọc. Cha tôi là vậy, sự cẩn trọng, kỹ lưỡng trong
nghề viết như mối nợ tình với ông.
Các tập sách này xuất bản tôi xin ghi nhận và cảm ơn sự nhiệt tình,
tâm huyết của các bạn ở Nhà xuất bản Văn học cùng công ty sách Phương
Nam như một sự tri ân với cha tôi. Hy vọng bạn đọc sẽ đón nhận và hài
lòng khi các tập sách này ra đời. Chân thành cảm ơn độc giả.
Nguyễn Phương Vũ

https://thuviensach.vn

CẢ ĐẤT NƯỚC MÚA LĂM VÔNG
ác chiến sĩ quân đội nhân dân Lào - hình tượng tiêu biểu những
con người của xã hội mới trên đất nước Lào đang đổi mới hôm
nay.
Đi đến các đơn vị quân đội nhân dân Lào, qua các làng mạc, các
thành phố, trên những dọc đường sông nước đò giang khắp nước,
đâu tôi cũng thấy rực rỡ những hình ảnh ấy.
Ở lịch sử chiến đấu của một quân đội cách mạng, ở tinh thần
mỗi chiến sĩ và tinh thần cách mạng mỗi chiến sĩ đương bồng bột
trong tuổi trẻ cả nước. Ở mọi người mà tôi tiếp xúc, chan chứa tình
cảm và tấm lòng nhân dân đối với chiến sĩ, một tình thương mến,
một tấm gương tỏa sáng từ đơn vị Lát Sa Vông đầu tiên của quân đội
cách mạng Lào.
Tinh thần mới ấy thực sự được bắt nguồn từ truyền thống độc
lập quật cường của dân tộc được cách mạng hun đúc, đương đi sâu
và phát triển trong mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp nhân dân. Nước Cộng
hòa Nhân dân Lào đương sôi nổi đứng lên xây dựng và bảo vệ đất
nước, mà lực lượng trụ cột là tuổi trẻ cách mạng.
Kể chuyện đất nước, kể chuyện tuổi trẻ đất nước là kể chuyện
các chiến sĩ. Tôi đã đến với các chiến sĩ đáng yêu đấy.
Mỗi ngày ở Lào, tôi càng thấy hòa lẫn sâu sắc trong tâm hồn con
người sôi nổi cuộc sống cách mạng, bao giờ cũng đượm bóng dáng
truyền thống lịch sử của dân tộc, của quê hương. Chỉ có con người
thuần phác ấy trong vẻ hiền hòa của cánh đồng, của chùa tháp tĩnh
mịch và của cây vườn cây rừng Lào xanh một màu xanh bồng bột lạ
lùng.

https://thuviensach.vn

Trung đoàn X, một trong những đơn vị đương làm nhiệm vụ
bảo vệ Thủ đô - các chiến sĩ của Thủ đô Viêng Chăn.
Doanh trại bộ đội thấp thoáng trong vườn xoài như một làng
ven nội. Một con suối đục nước mưa mới chảy quanh xóm. Các chị
trong xóm ra xúm xít kéo vó. Hoa sen nở đỏ thẫm trên mặt ao thả cá
mới đào năm ngoái.
Chúng tôi ngồi trong phòng ban chỉ huy trông ra Viêng Chăn,
nghe kể chuyện lịch sử trung đoàn. Cả hai mươi năm phát triển của
trung đoàn anh dũng này là hai mươi năm chiến đấu tiến vào Viêng
Chăn, cho tới khi thực sự tiến vào giải phóng Viêng Chăn.
Trung đoàn trưởng Sai-nha Súc Cham-pa quê trên Luông Phabang, người đã có mặt ở trung đoàn từ những ngày đầu tiên. Khi đó,
anh là một thanh niên vừa rời làng quê trên phía Bắc đất nước tìm ra
vùng giải phóng gia nhập quân đội cách mạng.
- Vâng, rồi các đồng chí sẽ đến với từng đơn vị của anh em
chúng tôi. Nhưng tôi cũng phải phác qua vài nét để các đồng chí
hình dung trước được. Trong tình hình hiện nay, quân đội nhân dân
Lào chúng tôi trên cả nước đương trong hòa bình, lại cũng đương
trong tư thế chuẩn bị chiến đấu. Nhiệm vụ thật phức tạp và nặng nề.
Bởi vậy, phải kể đến hai mặt công tác và sự phát triển của quân đội
cách mạng trong tình hình mới. Chúng tôi luôn luôn sẵn sàng chiến
đấu và chúng tôi cũng ra sức công tác chính trị, xây dựng lực lượng
dự bị và tăng gia sản xuất tự túc. Thành tích sáu tháng đầu năm nay
của chúng tôi đã đạt được những việc đáng kể. Trước nhất, chúng
tôi hoàn thành kế hoạch diễn tập chiến đấu. Chúng tôi giúp các làng,
các phố trong vùng đóng quân xây dựng tổ chức thanh niên, phụ
nữ, chúng tôi lập cho xã và khu phố nhiều đại hội dân quân tự vệ.
Đợt tuyển quân đầu năm, thanh niên thành phố xung phong nhập
ngũ rất đông, hơn cả chỉ tiêu cần lấy. Chúng tôi vỡ đất cày ngay
trong vùng này thôi, mùa vừa rồi, thu lúa nương, lúa ruộng được

https://thuviensach.vn

năm mươi hai tấn. Đại hội nào cũng đào ao thả cá, nuôi trâu bò và
lợn gà vượt kế hoạch dự định.
Những con số, những công việc mang ý nghĩa của một quân đội
cách mạng, vừa tiêu biểu tinh thần mới, vừa trở thành sức hút mạnh
mẽ đối với xung quanh.
- Mỗi đơn vị trung đoàn chúng tôi đều là hình ảnh sự họp mặt
của các dân tộc cả nước. Đơn vị nào cũng có thành tích, được nhiều
huân chương đơn vị và cá nhân. Xin mời các đồng chí đến tiểu đoàn
1. Đến đây, có thể thấy rõ hơn lịch sử chiến đấu của trung đoàn
chúng tôi. Trong hai mươi năm, tiểu đoàn này đã đánh trên ba trăm
trận. Tiểu đoàn 1 đã vào Viêng Chăn hoạt động từ năm 1973 - trước
giải phóng hai năm - và bây giờ làm nhiệm vụ bảo vệ Viêng Chăn.
Nó chính là tinh thần Viêng Chăn mới, Viêng Chăn cách mạng.
Doanh trại tiểu đoàn 1 trong một vườn cau chen lẫn những bụi
trúc. Chúng tôi qua các cánh rừng thưa. Có lẽ ở đây gỗ nhiều hơn tre
trúc. Cứ trông nhà cửa thì có thể đoán biết. Các nhà trong làng và
doanh trại nhà nào cũng sàn gỗ vách gỗ tốt đen bóng.
Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn I là Thong Sa-vát và chính trị viên
Luông Chay, cả hai đều rất trẻ, nước da đen cháy. Câu chuyện được
kể trong nét mặt tươi tắn; đôi lúc chợt đăm đăm, mỗi khi các đồng
chí nói đến những bước gian khổ phải vượt qua, những đồng đội đã
ngã xuống trong chiến đấu.
- Tiểu đoàn chúng tôi được thành lập ở Sầm Nưa năm 1957. Hồi
ấy, cũng vào giữa mùa mưa như thế này. Có lẽ không đâu trên thế
giới có quân đội cách mạng trải những hoàn cảnh khác thường đặc
biệt như quân đội cách mạng Lào. Chúng tôi đã liên tiếp, lúc cầm
súng, lúc ngồi bàn hội nghị, rồi lại cầm súng rồi lại hội nghị quân sự
phối hợp… Hai mươi năm nay trải nhiều cuộc đấu tranh chính trị,
tham dự nhiều chiến dịch lớn, nhưng một điều đặc biệt mà chúng tôi

https://thuviensach.vn

luôn luôn phấn đấu là lúc nào tiểu đoàn chúng tôi cũng giữ được đủ
quân số và trong tiểu đoàn bao giờ cũng bao gồm thành phần ba dân
tộc Lào Lùm, Lào Thênh, Lào Sủng. Chúng tôi thường nói: tiểu đoàn
1 là nước Lào đoàn kết và chiến đấu, trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Ồ,
nói thế thì có vẻ lộ bí mật quân sự, nhưng mà đúng như thế.
Những nụ cười nở trên khuôn mặt đen sạm của những ngày
gian khổ đã qua.
Đúng là câu chuyện trải dài trên hai mươi năm xây dựng và
chiến đấu, lịch sử tiểu đoàn 1 cũng như lịch sử quân đội Lào, khúc
khuỷu quanh co trên con đường sự nghiệp của đất nước tiến tới vinh
quang ngày nay của dân tộc.
- Thử thách đầu tiên của chúng tôi thật là lạ lùng. Tiểu đoàn của
chúng tôi vừa thành lập xong, được lệnh vào đóng trong thành phố
Luông Pha-bang năm ấy, theo hiệp định chính trị ký kết với đối
phương. Thế là trận đánh thứ nhất không phải trận đánh bằng súng,
mà đó là cuộc vật lộn giằng giựt người bằng tư tưởng và chính trị.
Bấy giờ, trên mặt trận chính trị, cách mạng đã đấu tranh tiến tới
thắng lợi trong một số hiệp định ràng buộc đối phương. Theo hiệp
định, đơn vị chúng tôi được vào đóng trong vùng của đối phương.
Thế là khởi đầu trận đánh không có tiếng súng, nhưng trận đánh đã
diễn hết sức quyết liệt, gay gắt, lay động đến tư tưởng hành động
mỗi chiến sĩ và mỗi chiến sĩ bắt buộc phải đối phó. Không phải
chúng tôi chỉ bị quân đội đối phương vây bọc bốn phía, mà lúc đầu,
ở khu giải phóng vào thành phố, hoàn cảnh đổi khác, nhiều cái hấp
dẫn vô cùng đã lôi cuốn người ta. Chúng tôi luôn luôn bị bao trong
những âm mưu, thủ đoạn mua chuộc, những dụ dỗ, những dọa
dẫm, những ép buộc, đủ thứ. Đối phương ngày ngày dùng mọi cách
làm tan rã tinh thần đơn vị chúng tôi. Chúng tôi sống trong cảnh
nghẹt thở oái ăm như thế, vừa nửa năm trời. Giữa lúc ấy, tình hình
chính trị lại căng thẳng. Chúng tôi được lệnh tức khắc rời ra vùng

https://thuviensach.vn

giải phóng. Chúng tôi bí mật rút quân. Ôi, biết bao nhiêu khó khăn.
Không có tiếng súng mà vô cùng vất vả, mà lúc nào cũng lo mất
người.
Những lời nói mộc mạc ở những con người mộc mạc - mỗi lời
các đồng chí kể càng làm tôi hiểu biết vô vàn nỗi khó khăn, dằn vặt
và thấy được các chiến sĩ phải hết sức quyết tâm đi đến dứt khoát,
mỗi con người mới có thể giữ được tinh thần chiến sĩ. Tinh thần đó
thể hiện bằng một cái lắc đầu, một thái độ khinh bỉ trước những lời
đường mật rủ rê, “ở đây có cơm xôi ngon, có nước dừa uống, có cô
gái xinh, lấy vợ rồi ở nhà, tội gì mà đi đâu…”, “ở đây có chức tước,
làm quan to quan bé, có tiền bạc… Hãy ở lại đây, tội gì mà đi đâu
chịu gian khổ, nước Lào độc lập hay không độc lập thì có khác gì
đâu, cũng chẳng sao mà.”
“Các chiến sĩ đã quay mặt đi. Có thể sắp chóng mặt đến nơi.
Nhưng không thể nghe thêm một lời tỉ tê giết người như thế nữa!
“Đến bây giờ, mỗi lần nhớ lại, còn giật mình. Chúng tôi đã biết
thế nào là cái nguy hiểm của lời đường mật.
“Rồi tình hình đổi khác. Chúng tôi phân tán từng bộ phận, bí
mật về Sầm Nưa. Có chiến sĩ đi lạc, chỉ còn một người chạy trong
rừng, nhưng cũng nhất quyết không trở lại thành phố. Đến cuối năm
ấy, tập hợp lại được đủ các đại đội. Chúng tôi kiểm điểm, tự hào,
thấy thế là đã thắng một trận lớn. Các chiến sĩ trên đường rút quân,
cả các chiến sĩ rút lẻ loi, không ai quay lại, tất cả đều tìm được về nơi
tập kết ở Sầm Nưa.
“Từ đấy, chúng tôi thực sự bước vào cuộc sống chiến đấu và từ
đấy tới nay, mười tám năm liền, tiểu đoàn 1 đã có mặt trong hầu hết
các chiến dịch lớn, các chiến dịch giải Hua Mường, Mường Hiềm,
Nà Khăng…

https://thuviensach.vn

“Các đồng chí hỏi những kỉ niệm chiến đấu sâu sắc nhất của
đơn vị? Trước nhất, chúng tôi phải kể đến chiến dịch Phu Cút 1964.
Đối với cả tiểu đoàn, đối với mỗi chiến sĩ, chiến dịch Phu Cút, một
thử thách to lớn, cả chiến dịch là một tấm gương chiến đấu vô cùng
dũng cảm. Bảy ngày đêm liền, chúng tôi và địch giằng giựt nhau
từng sườn núi. Cuối cùng, đến khi chúng tôi chiếm được núi, thì từ
trên đỉnh núi trở xuống đã bị bom lở tan hoang và cả rừng cây bao
quanh bị cháy rụi hết. Địch tỏa ra, phản công liên tiếp. Chúng tôi bị
lộ giữa một vùng trơ trụi, tình thế vô cùng bi đát. Nhưng tinh thần
hy sinh cực kỳ dũng cảm của trung đội trưởng Khăm Sinh đã thúc
đẩy chúng tôi. Đồng chí Khăm Sinh lúc ấy đã bị thương gãy bả vai.
Nhưng Khăm Sinh nhất định vẫn đứng chỉ huy quân đội. Khăm
Sinh hô trung đội tiến lên, trong khi ấy anh xông thẳng vào họng đại
liên địch. Địch hoàn toàn tan rã, rút chạy thẳng.
“Năm 1961, chúng tôi đánh chiếm Sa-la Phu-khum rồi chuyển
quân đi nơi khác.
“Mười năm sau, năm 1971, chúng tôi trở lại chiếm Sa-la Phukhum lần nữa. Lần ấy, đóng hẳn lại. Rồi từ Sa-la Phu-khum chúng
tôi tấn công sang chiếm Ca Xỉ, Văng Viêng, mở rộng địa bàn, hướng
mũi tiến vào Viêng Chăn - tỏ rõ sức mạnh hơn hẳn đối với đối
phương.
“Trong khi ấy, một cuộc hiệp thương chính trị mới lại bắt đầu.
“Khí thế quân đội cách mạng bấy giờ rất bồng bột. Đi đến đâu
cũng được nhân dân hết sức giúp đỡ. Nghe tin bộ đội đã về, ai cũng
tin tưởng chiến thắng tới nơi. Các làng xóm mấy năm nay chạy tản
cư vào rừng sâu, bây giờ trở về làng cũ, đón quân đội.
“Nhưng không phải chỉ có dễ dàng chờ đợi chiến thắng đâu.
Nhân dân đã biết rõ ràng như thế, vì trong khi đó, địch vẫn phản
công mạnh mẽ. Nhiều trận đánh quyết liệt xảy ra. Nhưng ai nấy đều

https://thuviensach.vn

không lùi bước. Tinh thần ủng hộ quân đội cách mạng, đi dân công,
đi tải thương, cung cấp cái ăn, cho con em nhập ngũ, những việc làm
vì tinh thần yêu nước cao cả ấy của mọi người càng đem cho chúng
tôi niềm tin toàn thắng đến nơi rồi, và chúng tôi càng hăng hái chiến
đấu.
“Đối phương định phá thế chủ động của ta trong đàm phán.
Nhưng tình thế ngày ấy đã không còn cho phép họ có thể làm bất cứ
điều gì họ muốn. Chúng tôi được nhân dân hết lòng ủng hộ, càng
hoạt động ráo riết. Nhiều đơn vị khác đã tiến sâu vào vùng tạm
chiếm với chúng tôi và chỉ một thời gian ngắn, chúng tôi đã có đầy
đủ cơ sở nhân dân, cơ sở du kích võ trang ở cả sáu huyện xung
quanh Viêng Chăn. Chúng tôi đã ở thế bao vây được Viêng Chăn”.
- Có lẽ các đồng chí vào đến ngoại ô Viêng Chăn từ khi hiệp
định chính trị 1973 được ký kết?
- Đúng như thế. Chúng tôi có mặt ở ngoại ô Viêng Chăn lúc ấy,
đầy đủ các ban chỉ huy đại đội. Rồi đầu năm 1973, chúng tôi được
lệnh tiến vào Thủ đô Viêng Chăn làm nhiệm vụ bảo vệ các đồng chí
lãnh tụ và cán bộ vào thành phố thi hành hiệp định.
- Các đồng chí lại vào thành phố?
- Chúng tôi lại vào thành phố như đã vào Luông Pha-bang hơn
mười năm trước.
- Nhưng bây giờ các đồng chí đã có kinh nghiệm đấu tranh
chính trị rồi.
- Vâng, chúng tôi có kinh nghiệm, nhất là kinh nghiệm chiến
đấu. Máu các chiến sĩ tiểu đoàn 1 đổ mười năm qua trên các chiến
trường đã dạy chúng tôi thế nào là người yêu nước chân chính.
Chúng tôi vào Viêng Chăn với tinh thần nhân dân đưa đà cách mạng
tiến công vào Viêng Chăn. Ở giữa thành phố chung đụng với đối
https://thuviensach.vn

phương, chúng tôi đấu tranh ngoan cường như ở ngoài chiến
trường. Chúng tôi giữ vững vị trí, bảo vệ có thành tích mọi công tác
của cách mạng trong đấu tranh chính trị. Chúng tôi đã thắng.
Thế là tiểu đoàn 1 đã ở ngay Viêng Chăn từ đấy cho tới khi
thành lập nước Cộng hòa Nhân dân.
- Từ trong Viêng Chăn, chúng tôi đón các đơn vị bạn vào giải
phóng Thủ đô, đón Đảng và Chính phủ về Thủ đô, thành lập nước
Cộng hòa Nhân dân. Chúng tôi là một trong những đơn vị đầu tiên
của quân đội nhân dân Lào được vinh dự sống trong những ngày
đầu Thủ đô giải phóng. Trong những ngày Viêng Chăn cực kỳ phấn
khởi ấy, chúng tôi đi giữa cả vạn nhân dân thành phố xuống đường
hoan nghênh Đảng và Chính phủ. Chúng tôi lại nghĩ lại mười năm
trước ở Luông Pha-bang. Chúng tôi thấy vô cùng tự hào. Lòng tự
hào của nhân dân về đất nước độc lập, tự do, và lòng tự hào của mỗi
chiến sĩ đã trưởng thành trong chiến đấu.
*
**
Tôi đến một đơn vị khác cũng đương bảo vệ Thủ đô - tiểu đoàn
5.
Tiểu đoàn 1 cũng như tiểu đoàn 5 đã giúp chúng tôi hiểu thêm
một sự thật. Các chiến sĩ quân đội cách mạng đã làm nên lịch sử.
Ngày nay, lại những con người làm nên lịch sử ấy đương tham dự
mọi công cuộc đổi mới của xã hội bằng tinh thần chiến sĩ.
Tiểu đoàn 5 khác hẳn tiểu đoàn 1 - một vẻ đặc sắc khác của
quân đội Lào.
Nếu từ ngày thành lập rồi trải qua chiến đấu, lúc nào tiểu đoàn
1 cũng nung nấu tinh thần tiến vào giải phóng Viêng Chăn, thì tiểu

https://thuviensach.vn

đoàn 5 là một tiểu đoàn quen thuộc riêng của chiến trường rừng núi
Bắc Lào.
Chính trị viên tiểu đoàn Bun Lợt tiếp chúng tôi. Tiếng nói anh
nhỏ nhẹ và nét mặt dịu hiền xa xôi như lúc nào cũng thấy lại thoáng
bóng núi rừng.
Thật vậy, cả một chuỗi thời gian mười năm dài dặc từ 1962 tới
1972, nhiều đơn vị tác chiến khác đã tham dự các trận đánh vang dội
khắp nước Lào, từ Xiêng Khoảng xuống A-tô-pơ miền Nam, trong
khi ấy, tiểu đoàn 5, một trong những đơn vị chủ lực của căn cứ địa
cách mạng, phụ trách bảo vệ và chiến đấu trong phạm vi các tỉnh
Bắc Lào. Nhiệm vụ chính của đơn vị là phòng phỉ, tiễu phỉ, vận
động quần chúng xây dựng cơ sở, năm này qua năm khác, từ các
vùng dân tộc Dao, dân tộc H'mông, suốt từ Hua Phần sang Phong
Sa Lỳ.
Đến giữa năm 1972, cách mạng Lào có chuyển biến lớn, cả nước
tiến quân xốc tới. Lần đầu tiên, tiểu đoàn 5 được lệnh rời Sầm Nưa,
vượt Xiêng Khoảng, ra Sa-la Phu-khum đánh chiếm Văng Viêng rồi
chốt ngay địa bàn ấy, sửa soạn bàn đạp cho các đơn vị chuẩn bị vào
bao vây Viêng Chăn.
Tháng 5 năm 1975, cùng các đơn vị bạn, tiểu đoàn 5 tiến vào
Viêng Chăn, giải phóng thành phố Thủ đô.
Tình hình những ngày đầu giải phóng còn hết sức phức tạp.
Một số trong bọn phản động chạy sang Thái Lan bên kia sông, mưu
trở lại quấy rối và thực sự chúng đã hoạt động quấy rối.
Tiểu đoàn 5 được làm nhiệm vụ trấn một mặt thành phố trông
ra sông Mê Kông. Xưa kia, trấn giữ căn cứ địa cách mạng cả nước,
bây giờ bảo vệ Thủ đô cả nước, vẫn nhiệm vụ ấy. Chiến công đầu
tiên của tiểu đoàn 5 trong nhiệm vụ bảo vệ Thủ đô: bắn đắm một

https://thuviensach.vn

giang thuyền của bọn phản động toan đổ bộ chiếm đảo Đon Tằm
ngay trước mặt Viêng Chăn.
Tuy nhiên, chúng vẫn chưa từ bỏ những mưu đồ trắng trợn.
Tháng 4 năm 1977 - mới năm ngoái đây thôi, bọn phản động
Lào ẩn náu bên Thái Lan, được đế quốc Mỹ giúp, đã táo tợn đổ bộ
vào đảo Xiềng Xụ và đảo Đon Tằm ngay hai đầu thành phố Viêng
Chăn. Có cả máy bay T.28 trợ lực.
Tiểu đoàn 5 được lệnh tiêu diệt chúng.
Chỉ trong một đêm, mà thật sự chỉ có ba mươi phút chiến đấu
lúc tờ mờ sáng, các chiến sĩ vừa bắn pháo, vừa xung phong đổ bộ,
đánh tan bọn phản động trên cả hai đảo.
Địch bỏ chạy, không kịp cưỡng bức người theo.
Từ bấy đến giờ, không thấy chúng nho nhoe trở lại nữa.
Kể đến thành tích chiến đấu của tiểu đoàn, chính trị viên Bun
Lợt cười và nói một cách tự nhiên:
- Ngày trước, chúng tôi giúp dân và tiễu phỉ trên biên giới, bây
giờ công tác của chúng tôi ở thành phố cũng vẫn như ở vùng biên
giới thôi. Công việc ngày trước cũng như bây giờ, chúng tôi cũng ở
với nhân dân, cùng nhân dân làm mọi việc, trước nhất là tổ chức dân
quân tự vệ cho từng địa phương, từng xã. Vì nhận thức được nhiệm
vụ như vậy và làm như vậy, chúng tôi tới đâu cũng được nhân dân
thương mến, coi như con em trong nhà. Nhân dân đã tìm và phát
động những người giữ súng, thu được hơn một trăm khẩu súng của
lính ngụy bỏ lại, đem đến đưa cho bộ đội. Ở Viêng Chăn nhưng
chúng tôi vẫn luôn luôn nhớ khi ở chiến khu trong rừng núi. Chúng
tôi giữ vững lòng tin chúng tôi là quân đội của nhân dân.

https://thuviensach.vn

Bộ đội của nhân dân. Những chữ quen thuộc đến tha thiết ấy
nói về quân đội nhân dân Lào thật không gì thấm thía hơn thấy
trong thực tế công việc hàng ngày của mỗi chiến sĩ. Tôi càng hiểu
sâu được ý nghĩa đó, như hôm đến nông trường Nọng Thà của quân
đội. Thật nhịp nhàng một cách tự nhiên thấy được thế nào là bộ đội
đánh giặc, bộ đội giúp dân giữ làng, bộ đội cày cấy, nuôi trâu, nuôi
gà tự túc. Các chiến sĩ làm việc đêm ngày, hôm qua cầm súng, hôm
nay đi vớt bèo chăn lợn. Máy móc phương tiện hiện đại chưa có
mấy, nhưng tinh thần và sự xốc vác đã tạo nên những thắng lợi bước
đầu, bước quyết định. Chỉ hơn một năm, nông trường Nọng Thà đã
nuôi được ngót nghìn lợn, có cả lợn và có gà vịt, có trứng bán ra
ngoài chợ.
Đến với tiểu đoàn 1, tiểu đoàn 5 hay đến với nông trường Nọng
Thà, đâu cũng tỏ rõ một tinh thần: tinh thần vì đất nước xốc vác
công việc.
Quân đội trong mọi công tác cách mạng đương là tấm gương
tinh thần cho tuổi trẻ khắp nước noi theo.
Trong những ngày đi đến với các đơn vị làm nhiệm vụ bảo vệ
Viêng Chăn, tôi đã được tới một đơn vị đặc biệt: đại đội nữ pháo
binh của quân đội nhân dân Lào.
Đại đội nữ pháo binh. Không phải một đơn vị bình thường, mà
có thể thế giới có một không hai, trong những đơn vị và chiến sĩ giải
phóng. Từ những năm còn chiến đấu ở khu giải phóng Sầm Nưa cho
tới nay, đã có tới hơn bốn mươi đoàn khách nước ngoài đến thăm
đại đội.
Một đại đội nữ của binh chủng pháo đã trải mười tám năm
oanh liệt chiến đấu. Trong quân đội cách mạng của sự nghiệp giải
phóng của nhiều dân tộc trên thế giới, đại đội pháo binh nữ Lào là

https://thuviensach.vn

một hiện tượng đặc sắc và hiếm quý. Đại đội pháo binh nữ của quân
đội nhân dân Lào.
Đối với chính nước Lào, lại càng đặc biệt. Từ nước Lào phong
kiến với hình ảnh xưa cũ, những cô gái chỉ biết ngồi quay sợi trên
nhà sàn, những cô gái chỉ biết kính cẩn dâng hoa, nhấc tảng đá
thiêng trước bàn thờ Phật, đến những bước phát triển của nước Lào
cách mạng, có những chiến sĩ nữ cầm súng như nam giới. Câu
chuyện hình thành đơn vị nữ pháo binh đã công phu, đã sâu sắc như
quá trình đặc biệt của cách mạng Lào.
Bua Khăm, người nữ chiến sĩ đã nhập ngũ và chiến đấu ở đại
đội pháo binh nữ từ những ngày đầu đã kể rằng đại đội pháo binh
nữ được thành lập trong một cánh rừng ở Xiêng Khoảng. Khi ấy,
Bua Khăm mới là một đội viên. Bây giờ Bua Khăm là đại đội trưởng
của đại đội pháo binh nữ ấy.
Bua Khăm đã lập gia đình và mới sinh một bé gái đầu lòng năm
ngoái. Đồng chí nữ đại đội trưởng áo hồng váy thêu - như váy áo
thường thấy của một cô gái trong làng. Nhưng đôi mắt sắc nét, mặt
linh lợi, quả quyết với một vẻ hiên ngang và tự tin của người chiến sĩ
ròng rã gần mười năm vào sinh ra tử hàng trăm trận đánh - mà trận
đánh mới nhất, mới tháng Tư năm ngoái, ở ngày trên bờ sông Mê
Kông này - trận đại đội pháo binh nữ phối hợp với tiểu đoàn 5, giải
phóng Xiềng Xụ và đảo Đon Tằm.
Đại đội trưởng Bua Khăm kể:
- Đại đội chúng tôi được thành lập ngày 3 tháng 7 năm 1969 ở
Xiêng Khoảng. Những trận đầu tiên tấn công địch của đại đội chúng
tôi đã xảy ra ở những vùng núi tranh, những cánh đồng Xiêng
Khoảng. Trận thứ nhất chúng tôi tham dự mà tôi còn nhớ mãi là trận
tấn công tiêu diệt vị trí Phù Đóc May - Phù Đóc May nghĩa là núi

https://thuviensach.vn

Hoa, cái tên núi thật xinh đẹp, thế mà địch đã xây vị trí trên núi ấy
rất kiên cố.
Biết bao nhiêu khó khăn và bỡ ngỡ của trận đầu.
“Nhưng chúng tôi biết rằng trận đầu ra quân nhất định phải
đánh thắng và trận thắng đầu tiên sẽ tạo được tinh thần và quyết
tâm tiêu diệt địch, mở ra được nền nếp xây dựng truyền thống đơn
vị. Thật vô cùng gian khổ. Chúng tôi tháo đại bác 72, khiêng từng
mảnh, từng bộ phận, khiêng từng quả đạn vào tới vị trí mới lắp lại.
Có nơi phải leo nửa ngày đường mới tới chỗ đắp nền đặt được súng.
Thế mà vượt được hết và chúng tôi đến vị trí tập kết đúng giờ quy
định. Chúng tôi bắn trong ba mươi phút rồi thực hiện hợp đồng tác
chiến, chúng tôi cùng bộ binh xung phong vào tiêu diệt hoàn toàn
đồn địch, bắt sống được nhiều tù binh.
“Quả nhiên, trận đầu đánh thắng ấy đã kích thích mạnh mẽ tinh
thần chúng tôi. Chống máy bay, chống pháo địch, không sợ gì hết.
Có hôm, ban ngày hành quân qua đồi tranh, bị máy bay địch phát
hiện, chúng tôi tập trung lại, bắn đuổi được một tốp máy bay địch,
rồi di chuyển nhanh. Đến khi chúng trở lại đông hơn, hùng hổ hơn,
chúng ném bom, bắn loạn xạ xuống vùng đồi hoang. Chúng tôi đã đi
xa rồi.
“Chúng tôi tham dự chiến dịch Phu Biềng rồi lại đi mở chiến
dịch Phu Phà Tẹc. Suốt chiến dịch Phu Phà Tẹc là mùa mưa. Rừng
núi ướt như người, mà thiếu thốn tất cả, đến nỗi quần áo thay cũng
đã ướt sẵn. Nhưng chúng tôi hành quân chiến đấu, có khi đi hàng
tuần rồi đánh liền một trận hai ngày ròng rã, có lần tiêu diệt đồn
địch có công sự ngầm đến bảy thước.
“Trên mặt trận Luông Pha-bang, ta mở chiến dịch giải phóng
Xiềng Ngần rồi Xiềng Ngần được giải phóng. Đại đội nữ pháo binh
chúng tôi được lệnh ban chỉ huy mặt trận phái vào công tác tuyên

https://thuviensach.vn

truyền nhân dân trong thị trấn mới giải phóng. Hôm đầu tiên tiến
vào, người các làng các phố ra đón, ra xem đông nghịt. Thấy bộ đội
toàn đàn bà, họ nhìn rất tò mò. Nhưng rồi không nhà nào cho chúng
tôi được lên nhà. Chúng tôi đưa mắt nhìn nhau, cười. Đã hiểu vì sao.
Chúng tôi căng bạt ngủ ngoài trời và mắc võng dưới sàn. Chúng tôi
biết ở các vùng tạm chiếm sâu, nhân dân còn nặng mê tín. Họ sợ đàn
bà lạ đường đột vào nhà, là điềm đem đến cho gia đình những điều
không tốt lành.
“Sáng hôm sau, có đông trẻ em đến xem bộ đội giải phóng.
Chúng tôi vẫy tay tập hợp các em. Trẻ con thân thiết ngay với bộ
đội. Chúng tôi dạy các em hát những bài ca cách mạng. Chúng tôi
đưa các em ra suối rửa mặt, tắm sạch sẽ. Rồi cắt móng tay gọn ghẽ
cho các em. Rồi áo em nào rách chúng tôi lấy kim chỉ ra vá, đính
khuy tươm tất. Tiếng hát ríu rít vang xa. Chẳng mấy lúc, trẻ em đến
càng đông.
“Buổi chiều hôm ấy, chúng tôi đã tổ chức được một cuộc mít
tinh nhân dân trong xóm.
“Đồng chí đại đội trưởng lên nói chuyện. Chị mặc quân phục,
đội mũ lưỡi trai, đeo súng ngắn.
“Bà con vừa ngạc nhiên vừa kính phục, đứng nghe từ đầu đến
cuối. Đồng chí ấy nói chuyện cho bà con biết đế quốc Mỹ là kẻ thù
của nhân dân Lào, chúng rất nham hiểm, chuyên đi xúi giục người
Lào đánh người Lào. Muốn thắng được đế quốc Mỹ, nhân dân Lào
phải một lòng đoàn kết, trung thành với cách mạng, quyết tâm đánh
Mỹ và bọn tay sai bán nước.
“Chưa bao giờ ở đây có đám mít tinh đông thế, lại thấy bộ đội
nữ lên nói trước mọi người giỏi như thế, hay như thế. Tối hôm ấy,
chị em chúng tôi được mời tất cả lên nhà nghỉ, nhà nào cũng đến
mời.

https://thuviensach.vn

“Rồi chúng tôi đi khắp các phố trong thị trấn và xung quanh.
Chúng tôi vận động nhân dân thành lập các ủy ban địa phương, tìm
người tốt ra tổ chức các đoàn thể thanh niên nam nữ. Nhân dân rất
hoan nghênh và vẫn chưa ngớt lạ lùng, làm sao mà lại có những
người con gái công tác cách mạng được tài giỏi thế, đã cầm súng giết
giặc được lại biết làm cán bộ chẳng khác nam giới.
“Đêm hôm chúng tôi rời Xiềng Ngần, nhiều nhà có con gái đã
đưa đến cho con đi với chúng tôi làm bộ đội. Chúng tôi chỉ nhận có
ba mươi người. Có cô cứ nằng nặc đi theo, đòi được đi, chúng tôi
phải nhận thêm.
“Chúng tôi được lệnh tham gia chiến dịch mới.Vùng chiến đấu
của chúng tôi bây giờ ra đến tận Sa-la Phu-khum trên đường tiến
vào Viêng Chăn.
“Từ Khang Phay ra Sa-la Phu-khum, đi mười ngày đêm liền. Vai
vác đạn và các bộ phận của đại bác tháo rời cùng với những bao gạo
đủ ăn cả tháng. Chúng tôi tranh thủ chỉ đi trong rừng sâu, tránh
đường cái và làng xóm. Thời kỳ ấy các chiến dịch của ta mở ra càng
ngày càng lớn, trong khí thế cách mạng tiến về Viêng Chăn. Đế quốc
Mỹ điên cuồng đánh đòn liều. Dưới làn mưa tầm tã, máy bay B.52
từng loạt rải bom suốt ngày đêm vào các làng ven đường, vào rừng,
và trên khắp các sông suối. Chúng tôi vẫn động viên nhau hăng hái
tiến vào mặt trận.
“Địch dàn quân chặn ở Sa-la Phu-khum, có cả xe tăng. Chúng
tôi đưa đại bác luồn vào phía sau vị trí của địch. Chập tối, vừa hành
quân qua đường cái lớn thì xe địch vận động tới. Đồi cỏ tranh trông
trênh, chúng tôi không kịp đi tiếp, sợ lộ. Chúng tôi nằm phục xuống
đồi cỏ. Xe địch mở đèn sáng loáng và cứ thế chúng đi qua, không
biết gì hết.

https://thuviensach.vn

“Chúng tôi tiến sâu vào nữa, đến một nơi sườn núi dốc toàn đá.
Trèo một quãng cao, rồi nhìn lên, thấy vị trí địch vẫn lồ lộ trên đầu.
Lại khiêng súng trèo nữa. Tìm mãi, được một mép núi có vị trí cao
hơn chỗ địch đóng quân bên kia. Chúng tôi dừng lại, đào công sự,
cắt một tổ canh ngoài đề phòng địch tấn công bất ngờ.
“Chúng tôi đợi giờ nổ súng.
“Tôi còn nhớ hôm ấy ngày 22 tháng 2 năm 1973, chờ cả đêm, lại
chờ một ngày nữa. Đến sáu giờ chiều hôm ấy, khắp các mặt trận,
một lượt nổ súng.
“Chúng tôi đánh suốt đêm và cả ngày hôm sau. Các binh chủng
hiệp đồng chiến đấu đã tiêu diệt được tất cả các vị trí đóng quân của
địch, bắt nhiều tù binh, bắt được cả ba chiếc xe tăng.
“Chúng tôi nhận nhiệm vụ giải phóng một số tù binh về hậu
phương. Chúng nó cứ vừa đi vừa khóc, vừa van lạy. Chúng nó kể:
Con đã được nghe người ta nói cách mạng có lính đàn bà, đi trận
gặp lính đàn bà thì phải buộc cái váy hay buộc tóc vào súng, các bà
ấy bắn sẽ không trúng được mình. Nhưng con không tin có lính đàn
bà, không ngờ hôm nay lại gặp các bà. Có đứa mếu máo nói: Nếu
biết bên cách mạng có các bà ở trận này chúng con không dám đánh,
chúng con phải chạy đã lâu rồi.
“Chiến dịch này kéo dài hơn ba tháng. Bom B.52 Mỹ thả ngày
càng liên miên, dữ dội.
“Nhưng cuộc chiến vẫn tiếp diễn.
“Trận sau cùng là trận Mường Xủi. Chúng tôi đánh tiêu diệt hai
tiểu đoàn lính dù Thái sang giúp đỡ bọn phản động.
“Ban chỉ huy mặt trận ra lệnh:

https://thuviensach.vn

- Các đồng chí pháo binh phải tiêu diệt chúng nó ngay tức khắc.
Nếu trận đánh của các đồng chí kéo dài quá nửa giờ, các đồng chí
phải chịu kỷ luật.
- Làm thế nào, chúng tôi có một đại đội mà đánh được cả tiểu
đoàn chúng nó?
- Chúng nó mới xuống dù, chúng ta bất ngờ đánh ngay, nhất
định được.
“Thế là chúng tôi đợi đánh quân dù.
“Quả nhiên vậy, địch xuống dù bối rối, loạn xạ, hàng trăm đứa
đông như kiến, ngay trước mắt chúng tôi. Có chỗ chỉ cách nơi chúng
xuống dù độ trăm thước.
“Chúng tôi lập tức nổ súng, triển khai tất cả các khẩu đội. Địch
hốt hoảng không kịp chống đỡ. Thế là chúng nó tan chạy. Các trận
địa của các đơn vị khác, đâu cũng bắt được tù binh lạc đến.
“Đại đội nữ pháo binh được huân chương anh dũng hạng nhất
về trận chiến thắng đấy.
“Tháng 7 năm 1975, đại đội chúng tôi tới Sa-la Phu-khum chuẩn
bị vào giải phóng Viêng Chăn.
“Trước kia, chúng tôi đã đánh địch ở Sa-la Phu-khum, bây giờ
có dịp trở lại. Chúng tôi vào các làng bản đã từng quen, bà con ai
nấy mừng rỡ: bộ đội cách mạng khỏe thế này, bộ đội nữ vẫn đông
vui thế này, nhất định lần này ta giải phóng Viêng Chăn.
“Sang tháng Tám, chúng tôi được lệnh tiến vào Viêng Chăn.
Nhưng chúng tôi thực hiện kế hoạch chậm mất một ngày. Chẳng
phải vì khó khăn gì, mà chỉ bởi nhân dân ở Sa-la Phu-khum và Ca
Xỉ, mọi người biết tin bộ đội tiến quân, cả mấy làng kéo đến tiễn.

https://thuviensach.vn

Thế nào mà lễ tiễn đưa thành cuộc vui hát múa một đêm một ngày
rồi mới được đi.
“Sau đó, chúng tôi vào Viêng Chăn và đóng quân ở đây từ ngày
ấy.”
Khách đến thăm đơn vị, thoạt đầu, chắc không ai có thể nghĩ
chỗ này là doanh trại bộ đội.
Cứ tưởng như một xóm ngoại ô quen thuộc mà ta thường gặp
bốn phía thành phố. Những bụi trúc lá xanh ngăn ngắt chen lẫn đám
cây rừng mọc xô bồ tự nhiên. Bên kia, một vườn xoài cạnh một dãy
cây mạy sắc - cây tếch, hoa vàng phơi phới trên nóc lá. Bên trái, một
dãy chuồng lợn. Tiếng gà mẹ túc túc gọi đàn con ra kiếm ăn trên bờ
ao cá.
Một chiếc máy bay lên thẳng của không quân Lào bay qua.
Những con ngỗng nghe thấy tiếng máy bay trên trời lại thấy khách
lạ đi tới, cứ nghếch lên kêu quắc quắc từng tiếng. Ngoài vườn, ruộng
lúa đã cứng cây, xanh mởn.
Trước cửa mỗi nhà, những cái váy gấu đỏ sậm, những chiếc áo
hồng, áo xanh phơi trên sào. Cạnh đấy, xúm quanh vòi nước, ríu rít
tiếng trẻ con tắm. Các cô tóc buông, tóc tết, nét mặt hiền hậu, tha
thướt, lặng lẽ vào ra những căn nhà vách gỗ, cửa sổ vuông gọn.
Nếu không trông thấy thỉnh thoảng có một chiếc xe tải cỡ lớn
qua cổng doanh trại đến đỗ trước sân, một lái xe nữ mặc quân phục
xanh lá cây, đội mũ lưỡi trai bóng nhoáng, mái tóc trễ ngang gáy,
nhanh nhẹn bước ra khỏi ca bin, vẫn ngỡ đây đương trong xóm,
trong làng, chứ không phải doanh trại.
Đại đội trưởng Bua Khăm mỉm cười, kể tiếp:

https://thuviens...