TÀI LIỆU
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

1

Mục lục
PHẦN MỘT.
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG................................................................................................. 3
I. Chương trình môn Giáo dục quốc phòng và an ninh cấp THPT..................................... 3
II. SGK giáo dục QPAN 10 Cánh Diều................................................................................. 6
PHẦN HAI.
HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC DẠY HỌC CÁC BÀI HỌC...................................................... 10
I. Xác định mục tiêu bài học.............................................................................................. 10
II. 4 loại hoạt động dạy học trong một bài học................................................................. 13
III. Ví dụ minh hoạ tổ chức 4 hoạt động của một bài học................................................. 14
PHỤ LỤC I.
BIỂU HIỆN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐỐI VỚI
PHẨM CHẤT CHỦ YẾU, NĂNG LỰC CHUNG VÀ NĂNG LỰC ĐẶC THÙ
GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH ....................................................................... 36
I. Biểu hiện về phẩm chất chủ yếu của HS THPT............................................................. 36
II. Biểu hiện về năng lực chung của HS THPT.................................................................. 37
III. Biểu hiện về năng lực đặc thù môn giáo dục QPAN của HS THPT............................. 39
PHỤ LỤC II.
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC PHÁT TRIỂN
PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH............................................................................ 41
I. Một số phương pháp dạy học....................................................................................... 41
II. Một số kĩ thuật dạy học................................................................................................. 47

2

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

PHẦN MỘT

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
I. CHƯƠNG TRÌNH MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG
VÀ AN NINH CẤP THPT
1. Nội dung giáo dục
Mạch nội dung môn học được cấu trúc theo 05 chủ đề: một số hiểu biết chung
về quốc phòng và an ninh: điều lệnh đội ngũ; kĩ thuật chiến đấu bộ binh; chiến thuật
bộ binh; một số hiểu biết về phòng thủ dân sự; kiến thức phổ thông về phòng không
nhân dân.
Nội dung của mỗi lớp trong bảng sau:
Chủ đề

Nội dung

Lớp Lớp Lớp
10
11
12

1. Lịch sử, truyền thống của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam

x

2. Nội dung cơ bản của một số luật về quốc phòng và an ninh
Việt Nam

x

1. Một số hiểu
3. Ma tuý, tác hại của ma tuý
biết chung về
4. Phòng, chống vi phạm pháp luật về trật tự an toàn giao thông
quốc phòng
5. Bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội
và an ninh
6. Một số hiểu biết về an ninh mạng
7. Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, biên giới quốc gia nước Cộng hoà xã
hội chủ nghĩa Việt Nam

x
x
x
x
x

3

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

Chủ đề

2. Điều lệnh
đội ngũ

Nội dung

Lớp Lớp Lớp
10
11
12

8. Phòng chống tệ nạn xã hội ở Việt Nam trong thời kì hội nhập
quốc tế

x

9. Một số vấn đề về vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường

x

10. Pháp luật về quản lí vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ

x

11. Luật Nghĩa vụ quân sự và trách nhiệm của học sinh

x

12. Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa sau năm 1975

x

13. Tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam và Công an nhân dân
Việt Nam

x

14. Công tác tuyển sinh, đào tạo trong các trường Quân đội nhân
dân Việt Nam và Công an nhân dân Việt Nam

x

15. Một số hiểu biết về chiến lược “diễn biến hoà bình”, bạo loạn
lật đổ của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam

x

16. Truyền thống và nghệ thuật đánh giặc giữ nước của địa phương

x

1. Một số nội dung Điều lệnh quản lí bộ đội và Điều lệnh Công an
nhân dân

x

2. Đội ngũ từng người không có súng

x

3. Đội ngũ tiểu đội

x

1. Giới thiệu một số loại súng bộ binh, thuốc nổ, vật cản và vũ khí
tự tạo

x

3. Kĩ thuật chiến 2. Kĩ thuật sử dụng lựu đạn
đấu bộ binh
3. Kĩ thuật bắn súng tiểu liên AK

x
x

4. Chạy vũ trang
1. Các tư thế, động tác cơ bản vận động trong chiến đấu
4. Chiến thuật
bộ binh

5. M
 ột số hiểu
biết về phòng
thủ dân sự,
kiến thức
phổ thông về
phòng không
nhân dân

4

x
x

2. Lợi dụng địa hình, địa vật

x

3. Nhìn nghe, phát hiện địch, chỉ mục tiêu, truyền tin liên lạc, báo cáo

x

4. Tìm và giữ phương hướng

x

5. Vận dụng các tư thế, động tác cơ bản khi vận động trong chiến đấu

x

1. Thường thức phòng tránh một số loại bom, mìn, đạn, vũ khí hoá
học, vũ khí sinh học, vũ khí công nghệ cao, thiên tai, dịch bệnh
và cháy nổ

x

2. Kĩ thuật cấp cứu và chuyển thương

x

3. Kiến thức phổ thông về phòng không nhân dân

x

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

2. Định hướng về phương pháp giáo dục
a) Định hướng chung
Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS; tránh áp đặt một chiều, ghi
nhớ máy móc; tập trung bồi dưỡng năng lực tự chủ và tự học để HS có thể tìm hiểu,
mở rộng vốn tri thức, tiếp tục phát triển các phẩm chất, năng lực cần thiết sau khi
tốt nghiệp THPT; chú trọng rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức QPAN để phát hiện
và giải quyết các vấn đề trong thực tiễn.
Vận dụng các phương pháp giáo dục một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với
mục tiêu, nội dung giáo dục, đối tượng học sinh và điều kiện cụ thể. GV có thể phối
hợp nhiều phương pháp dạy học trong một chủ đề. Các phương pháp dạy học truyền
thống (thuyết trình, đàm thoại,...) được sử dụng theo hướng phát huy tính tích cực,
chủ động của HS. Tăng cường sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tiên tiến
trên cơ sở khai thác những thành tựu về khoa học và công nghệ trong giảng dạy của
GV và học tập của HS, đặc biệt là áp dụng cuộc cách mạng công nghệ số đang diễn
ra, thông tin và truyền thông nhằm đề cao vai trò chủ thể học tập của HS (thảo luận,
đóng vai, thực hành,...). Các hình thức tổ chức dạy học được thực hiện đa dạng và
linh hoạt; kết hợp các hình thức học cá nhân và học nhóm, học trong lớp và học ở
ngoài lớp học.
GV và HS trong quá trình dạy học môn Giáo dục QPAN cần có kĩ năng khai
thác và tham khảo những kiến thức về quốc phòng, an ninh trong nước và trên thế
giới thông qua hệ thống các cổng thông tin điện tử chính thức được Bộ Thông tin
và Truyền thông cấp phép phát hành trên mạng nhằm củng cố và cập nhật kịp thời
những kiến thức mới.
b) Vận dụng các phương pháp giáo dục
Khi dạy các bài học lí thuyết, GV cần sử dụng phương pháp nêu vấn đề, tạo tình
huống có vấn đề, giúp học sinh chủ động trong vận dụng những hiểu biết về kiến
thức phổ thông trong các môn học, kinh nghiệm sẵn có để tham gia hình thành kiến
thức mới, phát huy tinh thần ham học, độc lập sáng tạo trong học tập, nghiên cứu.
Khi dạy các bài thực hành, GV cần vận dụng phương pháp thuyết trình kết
hợp với làm động tác mẫu trên vũ khí, trang bị và các giáo cụ trực quan, công
nghệ và phương tiện hỗ trợ trong giảng dạy, đặc biệt là công nghệ mô phỏng,
phim, video,...; tổ chức luyện tập khoa học tạo điều kiện cho HS quan sát và thực
hành chính xác, hiệu quả; đặc biệt phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người học
và người dạy.

5

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

Cần tận dụng tối đa các phương tiện dạy học hiện đại, công nghệ số ứng dụng
trong giảng dạy và hướng dẫn thực hành.
Cần coi trọng tổ chức hội thi, hội thao giáo dục QPAN, hoạt động trải nghiệm
sáng tạo phù hợp với yêu cầu giáo dục và điều kiện thực tế của nhà trường, địa
phương, lấy đây là một phương pháp giáo dục đặc thù của môn học.

3. Định hướng về đánh giá kết quả giáo dục
Đánh giá kết quả môn học được thực hiện theo quy định tại Quy chế đánh giá
xếp loại HS THCS và THPT của Bộ GDĐT.
–– Cần đánh giá mức độ đạt được của HS về phẩm chất và năng lực so với các
yêu cầu cần đạt của mỗi lớp học nhằm xác định vị trí và ghi nhận sự tiến bộ
của mỗi HS tại thời điểm nhất định trong quá trình phát triển của bản thân;
đồng thời cung cấp thông tin để GV điều chỉnh việc dạy học và cơ quan quản
lí giáo dục thực hiện phát triển CT.
–– Cần kết hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, giữa đánh giá của
GV và tự đánh giá của HS; kết hợp kiểm tra miệng, kiểm tra viết, thực hành,
dự án nghiên cứu; kết hợp đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan và tự luận.
++ Đánh giá thường xuyên: Bao gồm đánh giá chính thức (thông qua các hoạt
động nắm kiến thức trên lớp, thực hành tập luyện, trình diễn, hội thao...)
và đánh giá không chính thức (bao gồm quan sát trên lớp, kiểm tra bài cũ,
đối thoại, HS tự đánh giá,...) nhằm thu thập những thông tin về quá trình
hình thành phát triển phẩm chất và năng lực của từng HS.
++ Đánh giá định kì: Được tổ chức ở cuối học kì và cuối năm học bằng hình
thức kiểm tra trắc nghiệm khách quan và tự luận hoặc thực hành; nội
dung đánh giá chú trọng đến nhận thức, kĩ năng thực hành; phối hợp với
đánh giá thường xuyên cung cấp thông tin để phân loại HS và điều chỉnh
nội dung, phương pháp giáo dục.

II. SGK GIÁO DỤC QPAN 10 CÁNH DIỀU
1. Quan điểm biên soạn
a) Tiếp cận mục tiêu CT Giáo dục phổ thông môn Giáo dục QPAN cấp THPT ban
hành kèm theo Thông tư số: 46/2020/TT-BGDĐT ngày 24/11/2020 của Bộ trưởng
Bộ GDĐT (sau đây gọi tắt là CT Giáo dục QPAN 2020), cụ thể:

6

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

–– Góp phần phát triển ở HS các phẩm chất: yêu nước, nhân ái, trung thực,
trách nhiệm; giáo dục tình yêu quê hương đất nước, tinh thần nhân văn, ý
thức trách nhiệm của công dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,
bảo đảm an ninh, an toàn và trật tự xã hội, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam
xã hội chủ nghĩa.
–– Góp phần phát triển ở HS các năng lực chung (năng lực tự chủ và tự học;
năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo) và các
năng lực chuyên biệt (năng lực nhận thức về các vấn đề quốc phòng, an ninh;
năng lực vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã học vào cuộc sống).
b) Tiếp cận yêu cầu cần đạt về các phẩm chất chủ yếu và các năng lực chung quy
định tại CT Giáo dục phổ thông 2018, đồng thời tiếp cận yêu cầu cần đạt về năng lực
đặc thù môn học quy định tại CT Giáo dục QPAN 2020.
c) Tiếp cận nội dung dạy học, thời lượng (lí thuyết, thực hành) và yêu cầu cần đạt
quy định ở lớp 10, 11, 12 tại CT Giáo dục QPAN 2020.
d) Tiếp cận định hướng chung về phương pháp giáo dục và vận dụng các phương
pháp giáo dục quy định tại CT Giáo dục QPAN 2020, trong đó đặc biệt chú trọng phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến
thức quốc phòng và an ninh để phát hiện và giải quyết các vấn đề trong thực tiễn.
e) Tiếp cận định hướng về đánh giá kết quả giáo dục quy định tại CT Giáo dục
QPAN 2020: Cần đánh giá mức độ đạt được của HS về phẩm chất và năng lực so với
yêu cầu cần đạt nhằm xác định vị trí và ghi nhận sự tiến bộ của HS, đồng thời cung
cấp thông tin để GV điều chỉnh việc dạy học và phục vụ việc phát triển CT Giáo dục

QPAN 2020.
g) Tiếp cận tiêu chuẩn SGK quy định tại Thông tư số 33/2017/TT-BGDĐT ngày
22/12/2017 của Bộ trưởng Bộ GDĐT.

2. Cấu trúc SGK
a) Phần đầu của sách có Hướng dẫn sử dụng sách giúp học sinh, giáo viên hiểu ý
nghĩa các logo, icon trong sách; Mục lục giúp người sử dụng xác định được một cách
khái quát toàn bộ nội dung cuốn sách và thuận tiện tra cứu.
b) Phần thân của sách gồm 3 chủ đề với 12 bài học
Chủ đề 1. Một số hiểu biết chung về QPAN
–– Bài 1. Lịch sử, truyền thống của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam

7

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

–– Bài 2. Nội dung cơ bản một số luật về QPAN Việt Nam
–– Bài 3. Ma tuý, tác hại của ma tuý
–– Bài 4. Phòng, chống vi phạm pháp luật về trật tự an toàn giao thông
–– Bài 5. Bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội
–– Bài 6. Một số hiểu biết về an ninh mạng
Chủ đề 2. Điều lệnh đội ngũ và chiến thuật bộ binh
–– Bài 7. Một số nội dung Điều lệnh quản lí bộ đội và Điều lệnh Công an nhân dân
–– Bài 8. Đội ngũ từng người không có súng
–– Bài 9. Đội ngũ tiểu đội
–– Bài 10. Các tư thế, động tác cơ bản vận động trong chiến đấu
Chủ đề 3. Một số hiểu biết về phòng thủ dân sự
–– Bài 11. Thường thức phòng tránh một số loại bom, mìn, đạn, vũ khí hoá học,
vũ khí sinh học, vũ khí công nghệ cao, thiên tai, dịch bệnh và cháy nổ
–– Bài 12. Kĩ thuật cấp cứu và chuyển thương
Ở một số nội dung của một số bài có mục Em có biết cung cấp thông tin mở rộng
cho HS.
c) Phần cuối của sách có Bảng giải thích một số thuật ngữ nhằm giải thích một
số thuật ngữ chưa được giải thích trong sách, góp phần phát triển ở học sinh kĩ năng
tra cứu, hình thành và phát triển năng lực tự học.

3. Những điểm mới
a) Xác định nội dung dạy học theo hướng tinh giản, thiết thực, hiện đại, góp
phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển
toàn diện cả về phẩm chất và năng lực cho HS.
b) Bài học trong SGK được thiết kế theo mô hình hoạt động. Mỗi bài học gồm
4 loại hoạt động của HS theo quy định tại Thông tư số 33/2017/TT-BGDĐT ngày
22/12/2017 của Bộ GDĐT: Khởi động (Mở đầu); Hình thành kiến thức (Khám phá);
Luyện tập; Vận dụng.
c) SGK tạo điều kiện cho GV vận dụng sáng tạo các phương pháp và hình thức
dạy học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực HS.

8

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

Các nội dung dạy học không thiết kế theo từng tiết mà được thiết kế tổng số tiết
để đạt được sự trọn vẹn từng nội dung của chủ đề. Điều này tạo điều kiện thuận lợi
cho GV và HS trong quá trình dạy học có thể vận dụng một cách linh hoạt, phù hợp
với trình độ của HS từng lớp, từng trường và từng địa phương. Sách thiết kế đa dạng
hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội và khuyến khích HS tích cực, chủ động, sáng tạo
trong học tập; chú ý hình thành kĩ năng, dần gợi mở và kích thích tư duy sáng tạo của
HS. Sách không áp đặt cách dạy cứng nhắc mà gợi ý để GV linh hoạt trong tổ chức
dạy học. Trong mỗi chủ đề dạy học có nhiều hoạt động thực hành, tạo điều kiện cho
HS rèn luyện kĩ năng và vận dụng kiến thức đã học về quốc phòng và an ninh vào
thực tiễn cuộc sống.
Ở mỗi bài học có nhiều dạng câu hỏi, bài tập vận dụng, xử lí tình huống,... giúp
đánh giá yêu cầu cần đạt của bài học và từ đó góp phần cho quá trình tự đánh giá
của HS, đánh giá giữa HS với nhau, đồng thời giúp GV đánh giá phẩm chất và năng
lực của HS.
d) SGK được thiết kế, minh hoạ tạo thuận lợi và hấp dẫn cho người sử dụng.
Ngôn ngữ sử dụng trong SGK trong sáng, thân thiện tạo hưng phấn cho HS tìm
hiểu, khám phá bài học. Nội dung sách được trình bày rõ ràng, khoa học; font chữ và
kiểu chữ đơn giản, phổ biến, phân biệt rõ giữa nội dung chính và thông tin hỗ trợ;
kênh hình phong phú, đa dạng và phù hợp với kênh chữ.
Khổ sách, trang sách được thiết kế hợp lí; sách in 4 màu và sử dụng nhiều hình
ảnh, bảng biểu, sơ đồ,... nhằm hỗ trợ GV, HS dạy học những nội dung khó, trừu tượng.
e) Công nghệ thông tin được ứng dụng và thiết kế gắn liền với nội dung trang
SGK (phiên bản điện tử) nhằm giảm bớt lao động sư phạm của GV.
g) Cùng với SGK còn có SGV và SBT được thiết kế đồng bộ với SGK nhằm hỗ trợ
tốt nhất cho người sử dụng.

9

PHẦN HAI

HƯỚNG DẪN TỔ CHỨC DẠY HỌC
CÁC BÀI HỌC
I. XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Yêu cầu cần đạt đối với HS
Tuân thủ CT và SGK Giáo dục quốc phòng và an ninh 10 Cánh Diều

2. Phát triển phẩm chất và năng lực HS thông qua bài học
Căn cứ Phụ lục 1 (Biểu hiện của HS THPT đối với phẩm chất chủ yếu, năng lực
chung và năng lực đặc thù môn Giáo dục quốc phòng và an ninh), đặc điểm HS ở địa
phương và điều kiện dạy học của nhà trường để xác định các phẩm chất, năng lực
được tạo cơ hội phát triển thông qua bài học.
GV có thể tham khảo gợi ý sau về các phẩm chất, năng lực của HS được tạo cơ
hội phát triển qua mỗi bài học. Ví dụ:
Bài 1: Lịch sử, truyền thống của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệ và xây dựng Tổ
quốc; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.

10

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

–– Năng lực: Phân tích, phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học
tập, trong cuộc sống; biết thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến
vấn đề.
Bài 2: Nội dung cơ bản một số luật về quốc phòng và an ninh Việt Nam
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Tự giác thực hiện và vận động người khác thực hiện các quy
định của pháp luật, góp phần bảo vệ và xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa
Việt Nam.
–– Năng lực: Biết thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề; biết
đề xuất và phân tích được một số giải pháp giải quyết vấn đề; lựa chọn được
giải pháp phù hợp nhất.
Bài 3: Ma tuý, tác hại của ma tuý
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Tích cực, tự giác và nghiêm túc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức của
bản thân; có ý chí vượt qua khó khăn để đạt kết quả tốt trong học tập, trong
lao động.
–– Năng lực: Biết khẳng định và bảo vệ quyền, nhu cầu cá nhân phù hợp với đạo
đức và pháp luật; thực hiện được pháp luật về phòng, chống ma tuý.
Bài 4: Phòng, chống vi phạm pháp luật về trật tự, an toàn giao thông
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Nhận thức và hành động theo lẽ phải; tự giác thực hiện và vận
động người khác thực hiện các quy định của pháp luật, góp phần bảo vệ và
xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
–– Năng lực: Thực hiện được pháp luật về trật tự an toàn giao thông; phân tích
được tình huống trong học tập, trong cuộc sống; phát hiện và nêu được tình
huống có vấn đề trong học tập, trong cuộc sống.
Bài 5: Bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Đấu tranh với các âm mưu, hành động xâm phạm lãnh thổ, biên
giới quốc gia, các vùng biển thuộc chủ quyền và quyền chủ quyền của quốc
gia bằng thái độ và việc làm phù hợp với lứa tuổi, với quy định của pháp luật.

11

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

–– Năng lực: Biết thường xuyên tu dưỡng theo mục tiêu phấn đấu cá nhân và các
giá trị công dân.
Bài 6: Một số hiểu biết về an ninh mạng
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Yêu nước, đấu tranh với những âm mưu xâm phạm an ninh quốc
gia trên không gian mạng.
–– Năng lực: Phân tích được tình huống trong học tập, trong cuộc sống; phát
hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập, trong cuộc sống.
Bài 7: Một số nội dung Điều lệnh quản lí bộ đội và Điều lệnh Công an nhân dân
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Đánh giá được hành vi chấp hành kỉ luật, pháp luật của bản thân
và người khác; đấu tranh phê bình các hành vi vô kỉ luật, vi phạm pháp luật.
Sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.
–– Năng lực: Có những kĩ năng cơ bản về điều lệnh đội ngũ; kĩ thuật chiến đấu
bộ binh, chiến thuật bộ binh.
Bài 8: Đội ngũ từng người không có súng
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Có ý thức đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, thuận lợi,
khó khăn trong học tập; tích cực tìm tòi và sáng tạo trong học tập; có ý chí
vượt qua khó khăn để đạt kết quả tốt trong học tập.
–– Năng lực: Tự nhận ra và điều chỉnh được những sai sót, hạn chế của bản thân
trong quá trình học tập; suy ngẫm cách học của mình, rút kinh nghiệm để
vận dụng vào các tình huống khác; biết tự điều chỉnh cách học.
Bài 9: Đội ngũ tiểu đội
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Có ý thức đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, thuận lợi,
khó khăn trong học tập để xây dựng kế hoạch học tập.
–– Năng lực: Phân tích được tình huống trong học tập, trong cuộc sống; phát
hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập, trong cuộc sống.

12

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

Bài 10: Các tư thế, động tác cơ bản vận động trong chiến đấu
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Tích cực tìm tòi và sáng tạo trong học tập; có ý chí vượt qua khó
khăn để đạt kết quả tốt trong học tập.
–– Năng lực: Tự nhận ra và điều chỉnh được những sai sót, hạn chế của bản thân
trong quá trình học tập; suy ngẫm cách học của mình, rút kinh nghiệm để có
thể vận dụng vào các tình huống khác; biết tự điều chỉnh cách học.
Bài 11: Thường thức phòng tránh một số loại bom, mìn, đạn, vũ khí hoá học,
vũ khí sinh học, vũ khí công nghệ cao, thiên tai, dịch bệnh và cháy nổ
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Chủ động, tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các
hoạt động tuyên truyền, chăm sóc, bảo vệ thiên nhiên, ứng phó với biến đổi
khí hậu và phát triển bền vững.
–– Năng lực: Thực hiện được một số kĩ năng phòng, chống bom, mìn, vũ khí hoá
học, sinh học, vũ khí công nghệ cao, thiên tai, dịch bệnh và cháy nổ…
Bài 12: Kĩ thuật cấp cứu và chuyển thương
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Tích cực tìm tòi và sáng tạo trong học tập; có ý chí vượt qua khó
khăn để đạt kết quả tốt trong học tập.
–– Năng lực: Phân tích được tình huống trong học tập, trong cuộc sống; phát
hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập, trong cuộc sống.

II. 4 LOẠI HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRONG MỘT BÀI HỌC
1. Khởi động (Mở đầu)
a) Mục tiêu: Gợi mở và tạo hứng thú cho HS tìm hiểu, khám phá nội dung bài học
b) Định hướng chung về cách thức tiến hành: Tổ chức cho HS thực hiện một số
hoạt động hoặc chia sẻ những điều đã trải nghiệm liên quan đến bài học để chuẩn
bị cho bài học.

2. Hình thành kiến thức (Khám phá)
a) Mục tiêu: Hình thành kiến thức cho HS
13

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

b) Định hướng chung về cách thức tiến hành: Đặt HS trước yêu cầu xử lí tình
huống (tình huống mới hoặc tình huống đã gặp nhưng có nhiệm vụ mới) để giúp các
HS có những hiểu biết và kinh nghiệm mới.

3. Luyện tập
a) Mục tiêu: Giúp HS rèn luyện các kiến thức, kĩ năng đã học.
b) Định hướng chung về cách thức tiến hành: Đặt HS vào những tình huống và
nhiệm vụ tương tự tình huống, nhiệm vụ mới học để giúp các em củng cố kiến thức,
rèn luyện kĩ năng thực hành.

4. Vận dụng



a) Mục tiêu: Giúp HS vận dụng được những điều đã học vào cuộc sống.
b) Định hướng chung về cách thức tiến hành: Đặt HS vào những tình huống có
thực trong đời sống để HS nhận thức, phát hiện và giải quyết vấn đề.

III. VÍ DỤ MINH HOẠ TỔ CHỨC 4 HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT BÀI HỌC
Ví dụ 1: Bài 1: Lịch sử, truyền thống của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam
MỤC TIÊU
HS cần đạt các yêu cầu sau:
–– Nêu được những nét chính về lịch sử, bản chất, truyền thống anh hùng của
Quân đội nhân dân Việt Nam, Công an nhân dân Việt Nam và Dân quân tự vệ;
–– Từ những truyền thống anh hùng của lực lượng vũ trang rút ra được nét cơ
bản của nghệ thuật quân sự Việt Nam qua mỗi giai đoạn.
Góp phần phát triển cho HS:
–– Phẩm chất: Trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệ và xây dựng Tổ
quốc; sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc.
–– Năng lực: Phân tích, phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập,
trong cuộc sống; biết thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề.
DỰ KIẾN PHÂN BỔ THỜI LƯỢNG
–– Tiết 1: Khởi động bài học; các hoạt động khám phá mục I và mục II/1.

14

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

–– Tiết 2: Các hoạt động khám phá mục II/2 và mục III; luyện tập, vận dụng
cả bài.
GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
Hoạt động 1.1. Khởi động bài học
Mục tiêu: Gợi mở và tạo hứng thú cho HS tìm hiểu, khám phá nội dung bài học.
Cách thức tiến hành1:
–– GV nêu tình huống khởi động bài học (trang 5 SGK).
–– GV cho HS cả lớp thực hiện nhiệm vụ nêu tại Phiếu học tập 1.1.
–– Một số HS đứng tại chỗ báo cáo kết quả.
–– GV nhận xét các ý kiến của HS và nêu đáp án: Bố bạn Kiên và chị gái bạn Hà
thuộc Quân đội nhân dân Việt Nam. Mẹ bạn Hà thuộc Công an nhân dân Việt
Nam. Anh trai bạn Kiên thuộc Dân quân tự vệ.
–– GV gợi mở nội dung bài học2.

Lớp……

Nhóm……..
PHIẾU HỌC TẬP 1.1

Đọc thông tin tình huống khởi động (trang 5 SGK), tìm hiểu các thuật ngữ: cửa khẩu, dân quân tự vệ,
hải quan, vệ sĩ trong Bảng giải thích một số thuật ngữ (trang 86, 87 SGK) và đánh dấu X vào ô thích
hợp trong bảng sau:
Đối tượng

Quân đội nhân dân
Việt Nam

Công an nhân dân
Việt Nam

Dân quân tự vệ

Bố bạn Kiên
Anh trai bạn Kiên
Mẹ bạn Hà
Chị gái bạn Hà

1. Vận dụng các KTDH: “Đọc tích cực”, “Tia chớp”.
2. Ví dụ: “Các em đã xác định được thành viên gia đình bạn Kiên, bạn Hà thuộc Quân đội nhân dân Việt
Nam, Công an nhân dân Việt Nam, Dân quân tự vệ. Bài học hôm nay sẽ tìm hiểu lịch sử, truyền thống của
các lực lượng này”.
15

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

I. LỊCH SỬ, BẢN CHẤT, TRUYỀN THỐNG CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM
Hoạt động 1.2. Tìm hiểu lịch sử hình thành, phát triển Quân đội nhân dân Việt Nam
Mục tiêu: Hình thành cho HS kiến thức về lịch sử hình thành, phát triển của
Quân đội nhân dân Việt Nam qua các giai đoạn.
Cách thức tiến hành3:
1.2a. Thực hiện nhiệm vụ nêu tại Phiếu học tập 1.2
–– GV nêu câu hỏi khám phá mục I/1 (trang 5 SGK).
–– GV chia lớp thành một số nhóm và giao nhiệm vụ cho nhóm (Phiếu học
tập 1.2).
–– HS đọc tích cực, thảo luận theo nhóm.
–– Đại diện các nhóm báo cáo kết quả thảo luận; các nhóm khác nhận xét.
–– GV nhận xét, kết luận trên cơ sở SGK và thông tin bổ sung sau:
++ Hình 1.1a gắn với sự kiện thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng
quân ngày 22/12/1944 tại khu rừng giữa tổng Hoàng Hoa Thám và tổng
Trần Hưng Đạo thuộc châu Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng (nay là xóm Nà
Sang, xã Tam Kim, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng).
++ Hình 1.1b gắn với thắng lợi chiến dịch Điện Biên Phủ, trực tiếp đưa đến
việc kí Hiệp định Giơ-ne-vơ về chấm dứt chiến tranh lập lại hoà bình ở
Đông Dương; tạo cơ sở và điều kiện để nhân dân ta tiếp tục giành thắng
lợi vĩ đại trong cuộc kháng chiến bảo vệ và xây dựng Tổ quốc.
++ Hình 1.1c gắn với sự kiện xe tăng của Lữ đoàn tăng-thiết giáp 203, Sư đoàn
304, Quân đoàn 2 tiến vào Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975.
Lớp……

Nhóm……..
PHIẾU HỌC TẬP 1.2

Đọc thông tin mục I/1 (trang 6 SGK) và hoàn thành bảng sau:
Giai đoạn

Hoạt động chính

1930-1945
1945-1954
1954-1975
Từ năm 1975 đến nay

3. Vận dụng PPDH “Hợp tác” kết hợp với KTDH “Đọc tích cực”.
16

Hình ảnh trong SGK

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

1.2b. (Luyện tập) Làm bài tập Câu 1.16ab SBT
–– GV nêu nội dung Câu 1.16ab SBT.
–– Một số HS đứng tại chỗ trả lời nhanh, không phân biệt đúng, sai.
–– GV nhận xét, đánh giá.

Hoạt động 1.3. Tìm hiểu bản chất, truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam và
nghệ thuật quân sự
Mục tiêu: Hình thành cho HS kiến thức về bản chất và truyền thống Quân đội
nhân dân Việt Nam; nét cơ bản của nghệ thuật quân sự.
Cách thức tiến hành4:
–– GV nêu câu hỏi khám phá mục I/2 (trang 6 SGK) và mục I/3 (trang 7 SGK)
và nêu một số câu hỏi (Ví dụ: Quân đội nhân dân Việt Nam mang bản chất
giai cấp nào, đặt dưới sự lãnh đạo của tổ chức nào? Từ khóa nói về truyền
thống Quân đội nhân dân Việt Nam, các nét cơ bản của nghệ thuật quân sự
Việt Nam?...)
–– HS đọc thông tin mục I/2, mục I/3 SGK.
–– Một số HS trả lời; một số HS khác nhận xét.
–– GV nhận xét, kết luận.

II. LỊCH SỬ, BẢN CHẤT, TRUYỀN THỐNG CỦA CÔNG AN NHÂN DÂN VIỆT NAM
Hoạt động 1.4. Tìm hiểu lịch sử hình thành, phát triển Công an nhân dân Việt Nam
Mục tiêu: Hình thành cho HS kiến thức về lịch sử hình thành, phát triển Công an
nhân dân Việt Nam qua các giai đoạn.
Cách thức tiến hành5:
–– GV nêu câu hỏi khám phá mục II/1 (trang 7 SGK).
–– GV chia HS cả lớp thành từng cặp và giao nhiệm vụ (Phiếu học tập 1.3).
–– Từng cặp HS đọc thông tin mục II/2 SGK, lập lược đồ tư duy ở giấy nháp và
hoàn thành Phiếu học tập 1.3.
–– Đại diện một số cặp HS trình bày kết quả; một số HS khác nhận xét.
–– GV nhận xét, kết luận.
4. Vận dụng các KTDH: “Đặt câu hỏi”, “Đọc tích cực”.
5. Vận dụng các KTDH: “Động não viết”, “Lược đồ tư duy”.
17

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

Lớp……

Nhóm……..

PHIẾU HỌC TẬP 1.3

Em hãy đọc thông tin mục II/1(trang 7, 8 SGK) và trả lời các câu hỏi sau:
1. Trước khi Công an nhân dân Việt Nam ra đời, các tổ chức nào sau đây được thành lập?
A. Đội Danh dự
trừ gian
E. Đội Tự vệ đỏ

B. Đội Trinh sát

C. Ban Công tác đội

D. Đội Tự vệ công nông

G. Đội Tự vệ
cứu quốc

H. Đội Hộ lương
diệt ác

I. Nha Công an
Trung ương

2. Tên gọi và hoạt động chính của Công an nhân dân Việt Nam qua mỗi giai đoạn?
Giai đoạn

Tên gọi

Hoạt động chính

Hình ảnh trong SGK

1930-1945
1945-1954
1954-1975
Từ năm 1975 đến nay

Hoạt động 1.5. Tìm hiểu bản chất và truyền thống của Công an nhân dân Việt Nam
Mục tiêu: Hình thành cho HS kiến thức về bản chất và truyền thống của Công
an nhân dân Việt Nam.
Cách thức tiến hành6:
–– GV nêu câu hỏi khám phá mục II/2 (trang 9 SGK).
–– GV chuẩn bị Bảng phụ 1.1.
–– HS tự đọc thông tin mục II/2 (trang 9 SGK).
–– GV đặt câu hỏi theo Bảng phụ 1.1, HS đứng tại chỗ trả lời.
–– GV nhận xét, kết luận.
BẢNG PHỤ 1.1
1. Công an nhân dân Việt
Nam mang bản chất của:

2. Hãy nêu tên và tóm tắt nội dung của 8 nhánh nối với chủ đề trung
tâm trong lược đồ tư duy dưới đây

A. giai cấp công nhân.
B. giai cấp nông dân.
C. tầng lớp trí thức.

6. Vận dụng các KTDH: “Đặt câu hỏi”, “Lược đồ tư duy”.
18

Truyền
thống Công
an nhân dân
Việt Nam

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH 10

III. LỊCH SỬ, TRUYỀN THỐNG CỦA DÂN QUÂN TỰ VỆ
Hoạt động 1.6. Tìm hiểu lịch sử hình thành, phát triển và truyền thống của Dân
quân tự vệ
Mục tiêu: Hình thành cho HS kiến thức về lịch sử hình thành, phát triển và
truyền thống của Dân quân tự vệ.
Cách thức tiến hành:
1.6a. Khám phá: Thực hiện nhiệm vụ nêu ở Phiếu học tập 1.47.
–– GV nêu câu hỏi khám phá mục III/1 (trang 9 SGK) và mục III/2 (trang 11 SGK).
–– GV chia HS cả lớp thành một số nhóm (theo KTDH “XYZ”) và giao nhiệm vụ
(Phiếu học tập 1.4).
–– Mỗi nhóm tìm hiểu thông tin trang 9, 10, 11 SGK và thực hiện kĩ thuật XYZ.
–– Đại diện nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác nhận xét.
–– GV nhận xét các ý kiến của HS và kết luận.
Lớp……

Nhóm……..
PHIẾU HỌC TẬP 1.4

Hãy đọc thông tin mục III (trang 9, 10, 11 SGK) và hoàn thành các bài tập sau:
1. N
 gày truyền thống của
lực lượng Dân quân tự vệ
là ngày nào?
A. Ngày 19-12 hằng năm;
B. Ngày 28-3 hằng năm;
C. Ngày 22-12 hằng năm

2. Vẽ lược đồ tư duy với chủ
đề trung tâm sau:

3. Vẽ lược đồ tư duy với chủ
đề trung tâm sau:

Các hoạt
động chính
của Dân quân
tự vệ qua các
giai đoạn

Truyền thống
của Dân quân
tự vệ

1.6b. Luyện tập và vận dụng: Em có suy nghĩ gì về hai bức ảnh trong hình 1.7 SGK?
–– GV nêu câu hỏi.
–– Một số HS đứng tại chỗ nói nhanh suy nghĩ của mình.
7. Vận dụng các KTDH: “XYZ”, “Đọc tích cực”, “Lược đồ tư duy”.
19

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA

–– GV nhận xét, đánh giá các ý kiến của HS trên cơ sở SGK và tham khảo thông
tin sau:
Bức ảnh “O du kích nhỏ” do nhà báo Phan Thoan chụp vào thời điểm chiến
tranh phá hoại miền Bắc Việt Nam của đế qu...